‘CHÛTE DE QUIPÈR!’

Peter Post vloekte
‘Sapristi,’ zei Dries van Agt
EVERY PICTURE TELLS A STORY (21)

Hennie Kuiper klom die dag het beste van allemaal. Tour de France 1978, de koninginnenrit. Toen kwam de afdaling van de Granier. Niks bijzonders, gewoon een slingerend weggetje. Shit, dacht Kuiper, ik ga te hard. En hij voelde zijn achterwiel wegglijden.
Enkele seconden voordat hij bovenop Col de Porte de streep passeerde, keek Hennie Kuiper over zijn linkerschouder. Staand op de pedalen monsterde hij de concurrentie. Mariano Martínez, de genaturaliseerde Fransman in zijn bolletjestrui, volgde op enkele tellen. Een meter of vijftig daarachter reed geletruidrager Joop Zoetemelk. Erg fris oogden Martínez en Zoetemelk al niet meer. Als ze het al zo zwaar hadden op de eerste van acht cols dan werd het vandaag nog een mooie dag.
Met een grijns richtte Kuiper de blik weer naar voren. De kopman van ti-Raleigh-McGregor had zojuist ook even aangezet om in het wiel van de Franse debutant Bernard Hinault als derde boven te komen op deze col van de eerste categorie. De meeste bergpunten waren anderhalve minuut eerder al opgeraapt door André Romero. Kuiper vermoedde dat die eenzame vluchter het niet lang ging volhouden.
[private]
In de jacht op de bolletjestrui was de kleine Twent meteen al ingelopen op leider Martínez. Er viel op deze dinsdagmiddag in de Alpen nog veel meer te verdienen. Zowaar hij Kuiper heette zou hij over een paar uur in aankomstplaats Morzine in de bolletjestrui gehesen worden. Over vijf dagen ging hij in Parijs de eerste Nederlander in de Tourgeschiedenis worden die de bergprijs won. Dat, en winst in de koninginnenrit vandaag waren zijn doelen voor het restant van de Tour de France van 1978.
Tenminste, dat had Kuiper tegen de mannen met blocnootjes, microfoons en camera’s gezegd, gisteren op de tweede rustdag. Natuurlijk, met die twee prijzen kon hij zondag best thuiskomen, maar Kuipers ambities reikten verder. Ook nog in deze Tour. Na zestien etappes stond hij derde in het klassement. De achterstand op Zoetemelk was fors (5 minuut 31), maar Kuiper had zich zelden zo sterk gevoeld als de laatste dagen.
In de zondagse rit naar L’Alpe d’Huez hadden Zoetemelk en Hinault, de nummer twee in het klassement, zijn tempo bergop niet kunnen volgen. Wereldschokkend was de geboekte tijdswinst niet – 41 seconden op Zoetemelk, 8 op Hinault. Kuiper had zijn aanval laat ingezet. Hij had eerst het bordje van de Breton leeggegeten. Pas met de rode vod van de laatste kilometer in zicht was hij aan zijn eigen maaltijd begonnen. Maar vandaag ging hij niet tot de slotkilometers wachten met zijn offensief. Met of zonder zijn sterk klimmende ploeggenoten Henk Lubberding en Paul Wellens zou hij hier in het massief van Chartreuse de koers al hard gaan maken. Eens kijken hoelang de klassementsrenners konden volgen. Zoetemelk was al een paar keer afgehaakt in de finale van een slopende etappe.
Ze mochten denken dat het dit jaar alleen nog tussen Zoetemelk en Hinault ging, Kuiper had zelf de hoop op het geel in Parijs nog niet opgegeven. Net over de top van Col de Porte sprintte hij tot in het wiel van Hinault en zakte terug in zijn zadel. Er zat goede spanning op zijn benen. Langs de rug van Hinault keek hij verlangend de D512 af, de weg die naar de Col du Cucheron leidde.
Het was zo’n dag dat Kuiper niet te houden was. Zo’n dag dat hij wat weg had van een kind op de avond voor zijn verjaardag. Nog maar een paar uurtjes slapen tot de cadeautjes, de taart en het feestje. Of in het geval van ‘Kuipertje’, zoals hij werd genoemd, tot de rit van 225 kilometer over acht Franse bergtoppen. Hij had die ochtend als eerste aan het ontbijt gezeten. Toen de rest eindelijk aanschoof, zei hij: ‘Vandaag gaat het gebeuren, jongens.’ Gerrie Knetemann schudde zijn hoofd. De ex-stratenmaker mocht zijn ploeggenoten en met name Kuiper graag een beetje dollen, de boel opstoken, maar nu was hij serieus. Hij kende Kuiper al een tijdje. Ze reden al drie jaar samen bij Peter Post. Als Kuiper zo vastberaden en gretig oogde als vandaag, moest je hem juist afremmen.
‘Rustig nou,’ zei ‘de Kneet’ terwijl hij zijn mes in een forse biefstuk zette, ‘rustig, Hennie.’
Knetemann had Kuiper al eerder zo hyper gezien, in 1976, in de eerste Tour die ze samen voor hun nieuwe baas reden. Dat was niet goed afgelopen. Na de keurige elfde plaats bij zijn Tourdebuut voor Frisol een jaar eerder stond Kuiper na twaalf etappes negende in het klassement. Hij had al een etappe gewonnen, maar vrijdag 9 juli 1976 stond al maanden omcirkeld in zijn agenda, de dag dat zijn ouders veertig jaar getrouwd waren. Hennie ontbrak op het feest in Hotel Knippers in Denekamp, maar hij kon vader Gerard en moeder Johanna natuurlijk wel een ritzege cadeau doen.
Het was een etappe met een vlakke aankomst, niet zijn specialiteit, maar als Kuiper iets in zijn kop had, had hij het niet in zijn kont. In zijn regenboogtrui haalde Kuiper hoogstpersoonlijk vier vluchters terug. Om een sprint te voorkomen demarreerde hij even later op een heuveltje enkele kilometers voor de streep in Saint-Gaudens. Slechts zes renners konden hem volgen. In een eindspurt met zeven zou Kuiper onder normaliter zevende worden, maar deze wilde hij per se winnen. Hij zette zoveel kracht op zijn pedalen dat de fiets onder hem vandaan schoot. Vlak voor de finish smakte hij tegen het asfalt.
In Hotel Knippers werd het doodstil. Het gezelschap luisterde via een spiksplinternieuwe geluidsinstallatie naar de ontknoping in Frankrijk. Nu hoorden ze radioverslaggever Theo Koomen: ‘Hennie zegt helemaal niks meer. Hennie zeg nou wat.’
Hij was weer gaan praten. Nadat soigneur Ruud Bakker ’s avonds met een pincet alle steentjes uit Kuipers lijf had gepeuterd en dokter Simons de vellen rond zijn ellebogen had weggeknipt, was Kuiper de volgende dag zelfs weer gaan fietsen. Versuft en ingepakt als een mummie viel hij opnieuw. Hij was een tijdje buiten bewustzijn. Tegen beter weten in besloot de hele ploeg op de kopman te wachten. Kuiper kon echt niet verder. Op Bert Pronk na overschreden alle ‘Postbodes’ de tijdslimiet, maar ze kregen clementie. De uitgewoonde Knetemann stapte niet meer op.
Dat ging Knetemann niet nog eens gebeuren, te laat binnenkomen door een Kuiper-actie. Hij had hem er die ochtend van weerhouden direct achter vluchter Romero aan te springen. Was die kleine lijpkees nou helemaal gesjeesd?
Nu, onderaan de Col du Cucheron, de tweede klim van de dag, passeerde Kuiper als tweede van het kopgroepje van twaalf de ingelopen, schokschouderende Romero. Kuiper reed achter Hinault, Zoetemelk volgde Kuiper. De twee Nederlanders hadden al een paar dagen geen woord met elkaar gewisseld. Ze spraken wel óver elkaar, in de pers. Erg positief was het niet.
Het relletje was begonnen in de lange, heuvelachtige rit naar Saint-Etienne. Met nog zestig kilometer te koersen was Kuiper in de aanval gegaan. Hij was pislink, vooral op zichzelf. De dag ervoor had hij in de klimtijdrit naar de top van Puy de Dôme ruim vier minuten verloren op dagwinnaar Zoetemelk. Om die schande te wissen, pakte de helse Kuiper de volgende dag al snel driekwart minuut. Zoetemelk, op dat moment achter Joseph Bruyère tweede in het klassement, zette meteen zijn gehele Miko-Mercierploeg op kop. Kuiper liep niet verder uit, werd uiteindelijk teruggepakt en in de straten van Saint-Etienne won Hinault de sprint van een uitgedund peloton.
Kuiper was witheet. Wat een lul, die Zoetemelk. Waarom reed hij in godsnaam achter hem aan? ‘Die manier van optreden, dat is de reden dat hij nog nooit de Tour heeft gewonnen,’ zei Kuiper tegen journalisten. ‘Als renner heb ik een enorm respect voor Zoetemelk, maar als mens…’ Zoetemelk vond het vooral belachelijk dat Kuiper zo vroeg de aanval koos. Dat deed hij toch alleen maar om zijn ploeg tot werken te dwingen?
Zoetemelk gunde Kuiper de ritzege eigenlijk wel. Hij had zijn ploeg slechts opgedragen de achterstand op veertig seconden te houden. Dat Kuiper zijn voorsprong niet vast kon houden, daar kon híj toch niks aan doen? Kuiper hoefde in ieder geval nooit meer bij Zoetemelk aan te kloppen.
Kuiper had deels zijn gram al gehaald op de flanken van L’Alpe d’Huez. Hij kreeg die etappe op zijn naam omdat de als eerste gefinishte Michel Pollentier de dopingcontroleurs had willen flessen met urine uit een rubbertje, een oude truc.
Nu, in het nog nat liggende slotstuk van Col du Cucheron, leek Kuipers furie nog altijd niet getemd. Met zijn koerspetje achterstevoren op zijn hoofd sleurde hij op kop. Voor Kuiper voelde het niet als sleuren, voor de anderen wel. Freddy Maertens, Sven-Åke Nilsson, Joaquim Agostinho, een voor een werden ze van koploper achtervolger. Vlak voor de streep keek Kuiper met een satanisch genoegen achterom. Hinault kon zijn spoor enigszins volgen, Zoetemelk reed al op een gat. Het geel kraakte.
Het was een vreemde situatie. Kuiper zou in zijn vierde Tour een moord doen voor een dagje in het geel, voor Zoetemelk voelde de leiderstrui als een loden last. In Parijs zou hij het tricot graag uitgereikt krijgen door president Giscard d’Estaing, elke dag eerder kon hem gestolen worden. Zoetemelk bleef liever zolang mogelijk onder de radar, maar door de uitsluiting van Pollentier was hij die ochtend in Grenoble voor de derde keer in zijn carrière in het geel gestart, met 14 seconden voorsprong op Hinault.
Ook vanuit Nederland was lauw gereageerd op Zoetemelks eerste plaats in het klassement. Zijn klimtijdrit had indruk gemaakt, verder werd zijn rijden als saai en weifelend gezien. Dat hij jarenlang in het wiel van Eddy Merckx had gezeten, was nog te begrijpen, misschien wel knap, want wie kon dat nou, de grootste wielrenner aller tijden volgen? Merckx was er dit jaar niet meer bij, net zomin als Luis Ocaña, die de Tour in 1973 had gewonnen. Twee andere winnaars, Bernard Thévenet (1975 en 1977) en Lucien Van Impe (1976), waren op 29 juni wel van start gegaan in Leiden. De Fransman had de winter feestend doorgebracht met zijn buitenechtelijke vriendin Monique, een zesdaagse-miss. Na tien etappes was hij doodvermoeid afgestapt. Van Impe zou Parijs wel halen, maar zijn achterstand bedroeg ruim twintig minuten.
Bij afwezigheid van die oud-winnaars hadden Nederlandse wielervolgers op wat meer daadkracht van Zoetemelk gerekend. IJdele hoop. Joop was Joop, kleurloos en afwachtend. Deze Tour had hij iemand anders gevonden om bij aan te klampen, Hinault, een 23-jarige nieuweling uit Bretagne. Zoetemelk haakte ook geregeld aan bij Kuiper, zijn jongere, populairdere landgenoot die met het hart koerste. Kuiper vloog er vaak gewoon in. Hij was een underdog, geen veelwinnaar, maar áls hij won was het groots en meeslepend. Zo werd Kuiper in 1972 olympisch kampioen na een solo van veertig kilometer. Hoe hard de Italianen en Belgen ook achtervolgden voor Francesco Moser en Freddy Maertens, ze zagen de kleine Nederlander pas terug na de finish.
Kuiper was niet explosief maar als hij eenmaal een gaatje had, was het verduiveld moeilijk om hem terug te pakken. Bij het wereldkampioenschap in Yvoir in 1975 kneep Kuiper er ruim twintig kilometer voor de aankomst tussenuit. Merckx, De Vlaeminck, Van Impe, Thévenet, Moser en Danguillaume joegen tevergeefs achter hem aan. Kuiper won met 17 seconden voorsprong. Hij was na Ercole Baldini de tweede wielrenner ooit die zowel olympisch als wereldkampioen werd – nadien lukte dat alleen Paolo Bettini nog. Aan het eind van 1975 deed zich de unieke situatie voor dat Kuiper vier titels in zijn bezit had. Hij was regerend olympisch kampioen, wereldkampioen en Nederlands kampioen op de weg en in het veld. Het was van de zotte dat deze ervaren, gelauwerde prof van 29 nog vaak werd gezien als underdog. Dat zou bij Tourwinst wel afgelopen zijn.
Terwijl Kuiper over de top van Col du Cucheron rolde, zag hij Hinault langszij komen. De kopman van Gitane-Campagnolo spoot een halve bidon leeg in zijn mond en zette zijn tanden in een nectarine. De afgelopen drie weken was Kuipers waardering voor Hinault met de dag gegroeid. Meer dan eens droeg de vurige eerstejaars het gewicht van de koers. Vooral bij de staking een week geleden had hij indruk gemaakt.
De renners hadden er tabak van hoe ze door Tourdirecteuren Jacques Goddet en Félix Lévitan werden behandeld. Hoe meer startplaatsen hoe beter, meende het duo, want dat leverde meer geld op. Voor de coureurs betekende dat veel lange verplaatsingen per bus en trein, eten op onmogelijke tijden en korte nachten. Halverwege de Tour was het peloton het zat. Ze waren renners, geen reizigers. Hinault leidde de revolutie. Als Napoleon himself liep hij met de borst vooruit als eerste over de finishlijn in Valence d’Agen. Hoe kort Hinaults lontje was, zag Kuiper even later toen een man schreeuwde dat de Vuelta-winnaar een fainéant was, een luierik. Hinault sprong over het hek en stompte de man zonder waarschuwing op z’n bakkes. Jaren later herhaalde hij dat bij een blokkade door boeren.
Met of zonder Hinault, het liefst was Kuiper volle bak Col du Cucheron afgereden. Oerend hard naar Morzine, en take no prisoners, zoals Britse renners dat zo treffend konden zeggen. Het was alleen nog een kleine tweehonderd kilometer tot de finish, dat vond zelfs Kuiper een beetje te gek. Voor even won zijn verstand het van zijn temperament. Hij hield de benen stil.
In de vallei groeide de groep vooraan weer tot een man of dertig. Het rustige tempo gaf Kuiper de kans om zich heen te kijken. Door de laatste flarden mist en de donkere wolken was het zicht niet goed, maar met zijn fotografische geheugen vulde Kuiper de hiaten in. De beboste hellingen, de spaarzame houten huizen en de bochten in de weg, hij had hier kort geleden nog gereden. Na de Dauphiné Libéré was Kuiper een dag of tien in Frankrijk gebleven om de bergetappes te verkennen. Dat deed hij wel vaker. Soms nam hij zijn maatje en meesterknecht José De Cauwer mee.
Deze keer was het Kuipers nieuwe ploeggenoot Paul Wellens geweest die hem in de bergen moest bijstaan. Het waren pittige trainingen geweest. Wellens had net de Ronde van Zwitserland gewonnen en was in bloedvorm. Kuiper moest aan de bak, maar het verkenningswerk had zich deze Tour al uitbetaald. Toen Kuiper in de etappe naar het skioord Super Besse geen ruimte kreeg, had Wellens het met succes afgemaakt. Vandaag was het Kuipers beurt.
Etappes verkennen was ongebruikelijk, maar Kuiper deed alles voor zijn sport. Dat hadden zijn ouders hem meegegeven. De kinderen Kuiper mochten voetballen, wielrennen, schaatsen, alles wel, als ze het maar voor de volle honderd procent deden. Op de gemengde boerderij in Denekamp hielden ze niet van halfslachtig gedoe: ‘Niks komt voor niks.’
Dus toen de veertienjarige Hennie zag dat het klapzeikte van de regen op de dag van zijn eerste, wilde koers bleef hij niet thuis. Hij was zo opgewonden dat hij de nattigheid en de kou niet voelde. Hij fietste eerst twee kilometer naar het dorp om zijn fietsvriendjes op te halen, maar hun moeders zeiden dat de jongens met dit weer echt niet gingen koersen.
‘Oké,’ zei Hennie. Hij fietste door het noodweer via Ootmarsum en Almelo de 35 kilometer naar Wierden, alleen. Soms vroeg hij ergens de weg, want zo groot was zijn wereld nog niet. Dan liet hij ook het water uit zijn schoenen lopen en wrong de lange voetbalbroek uit die hij over zijn korte broek had aangetrokken.
Bij de start vroegen ze Hennie wat hij kwam doen, de Ronde van Wierden was alleen voor renners uit de gemeente. Kuipertje liet zich niet wegsturen en toen iemand zei dat hij eerst in de sporthal een startnummer moest gaan halen, bleef hij staan. Hij was niet gek. Als hij wegging om zich in te schrijven, zouden ze vast snel starten zonder hem.
Een jurylid stelde uiteindelijk voor om dat ventje maar gewoon mee te laten doen. Kuiper startte in een door zijn tante vermaakt oranje voetbalshirt – van de afgeknipte mouwen had ze zakken gemaakt voor op de rug. Hij kneep er met drie anderen direct tussenuit. In een sprint-à-deux eindigde hij als tweede. Kuiper kon daarna kiezen uit een echt koersshirt en een blikken bekertje van een paar centimeter. Hij pakte het trofeetje, stak het achterin zijn trui en snelde door de stortbui terug naar de boerderij. Het was al pikkedonker, toch reed hij nog even via het dorp. Zijn vriendjes moesten zijn allereerste prijs natuurlijk nog wel zien.
Aan de voet van de Granier had Zoetemelk ploeggenoten Raymond Martin en Charly Rouxel op kop gezet om de boel te controleren. Als het aan de twee Fransen lag, reden ze met deze snelheid rustig naar Morzine. Kort achter hen schoof Kuiper onrustig op zijn zadel heen en weer. Op deze manier ging hij vandaag niet de winst pakken die hij nodig had. Ze moesten natuurlijk wel deze Granier nog over, een tien kilometer lange klim van tweede categorie, en daarna nog vijf bergen, maar als Kuiper de Tour van 1978 wilde winnen moest hij niet te lang meer wachten.
Hij had het wel volledig aan zichzelf te danken dat hij in deze situatie zat – een achterstand van bijna vijfenhalve minuut op enkele dagen van Parijs. In de eerste twee Tourweken was de ti-Raleighkopman gewoon niet zo scherp geweest als nu in de Alpen. In de Pyreneeënrit over de Tourmalet, de Aspin en met aankomst op Pla d’Adet was het aan het meesterknechtenwerk van Wellens te danken geweest dat hij slechts een dikke minuut verloor op Hinault en Zoetemelk. Groter was het verlies in de tijdritten – inclusief de proloog vier stuks deze Tour. De renners hadden al 116 kilometer solo tegen de klok geracet, en over drie dagen wachtte er nog een van 72 kilometer.
Kuiper verloor in de tijdritten zes minuten op Zoetemelk en vierenhalf op Hinault. In de ploegentijdrit van 153 (!) kilometer had Kuiper behoorlijk wat goedgemaakt – vier minuten op Hinault, vijf op Zoetemelk – maar de Tourdirectie rekende anders.
Als dagwinnaar kreeg ti-Raleigh alleen maar 1 minuut meer bonificatie dan de nummer 3 (Miko-Mercier, Zoetemelk) en maar 1 minuut 20 meer dan de nummer 4 (Renault Gitane, Hinault).
Kuiper stond erom bekend een slow starter te zijn, maar in deze Tour was het extreem. Het was een gevolg van zijn toegenomen populariteit. Zijn tweede plaats in de Tour van 1977 – slechts 48 tellen achter winnaar Bernard Thévenet – en zijn aanvallende manier van koersen hadden van Kuiper een man van het volk gemaakt.
‘Mooi doan, jong,’ zei zijn moeder in Parijs. Hij werd Sportman van het Jaar. Iedereen moest wat van hem. Ook tijdschriften als Panorama en Nieuwe Revu wilden een verhaal. De ene dag zat hij met een jonge verslaggeefster te picknicken bij de Ossendrechtse plassen – mevrouw Kuiper had voor de zekerheid zoontje Patrick meegestuurd. De volgende dag trok iemand hem een gebreide regenboogtrui over zijn hoofd bij een fotoshoot voor het hema-breiboek.
Een journalist die op bezoek was in huize Kuiper, noteerde dat in er in de tussentijd gebeld werd door de Hitkrant en de Haagse Post, en uit Frankrijk door een collega-renner. Ondertussen kwamen ook het vara-duo Spaan en Vermeegen, van het radioprogramma Tussen Start en Finish, en de belastingadviseur langs. Geen krant of tijdschrift zo suf of klein, of Kuiper maakte er tijd voor. Zijn persconferenties duurden eindeloos, hij wilde niemand afkappen of teleurstellen.
Kuiper kon geen nee-zeggen. Waar hij vandaan kwam, daar gaf je antwoord als je iets gevraagd werd, hielp je als iemand om hulp vroeg. Het waren prima leefregels voor een boer uit Denekamp, maar voor een wereld- en olympisch kampioen wielrennen was het soms onhandig. De wielrenner Kuiper moest het hebben van sober leven en hard trainen. Dat was in het voorjaar van 1978 onmogelijk. Hij kwam pas in de Tour tot rust.
Halverwege de Granier was Kuiper het zat. Dit schoot niet op. Hij passeerde Hinault, Zoetemelk en de twee Mercier-knechten, en schroefde het tempo flink op. Zijn beulswerk trok de groep van dertig onmiddellijk op een lint, al snel was het weinig meer dan een tiental. Kuiper voelde zich sterk, kwam af en toe uit het zadel, en keek soms even monter om naar de aanklampers. De nummer drie uit het klassement had duidelijk zijn dag.
Dat was Dries van Agt ook opgevallen. Vanaf de bijrijdersstoel naast ploegleider Post keek de zittende minister-president van het eerste kabinet dat zijn naam droeg met welbehagen naar zijn waarde amice Kuiper. Welk een pedaalslag, een volharding en welk een force.
Wielerfanaat Van Agt, die in de avonturen van Appie Happie de rol vertolkte van Dries van de Fiets, kon het weten. Gisteren op de rustdag reed hij nog met Kuiper. Van Agt had handen geschud met Amerika’s president Jimmy Carter, geposeerd naast de Engelse premier James Callaghan en gedineerd met Kurt Waldheim, secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Maar dat alles verbleekte bij dat zij-aan-zij koersen met Kuiper, Nederlands klimtalent bij uitnemendheid. De premier had bergop moeten lossen, maar toen Knetemann hem complimenteerde met zijn rijden, was Van Agt daar danig mee in zijn sas geweest.
Van opperste victorie wreef de premier zich vergenoegd in zijn handen toen hij het sloopwerk van Kuiper op de Granier zag. Hij begon te geloven wat hem bij het vertrek was toevertrouwd door renners en kenners: Kuiper ging vandaag zijn slag slaan. Zelfs Tourdirecteur Lévitan zei het. Hij complimenteerde Van Agt met zijn timing. Lévitan verwachtte dat vandaag een landgenoot van Van Agt de Tour van 1978 in zijn voordeel ging beslissen. Hij doelde niet op Zoetemelk.
Zoetemelk had het zwaar. Martin en Rouxel waren er al af. Een andere ploeggenoot, Sven-Åke Nilsson, kon slechts aanklampen. Hinault en Martínez in zijn bolletjestrui volgden als enigen Kuipers vliegende vaart, maar het kostte veel kracht. Het ging nog een lange en zware dag worden. Vanaf een motor riep iemand dat de bus al op ruim twintig minuten reed. De koplopers hadden nog niet eens vijftig kilometer gekoerst. Kuiper knikte. Hij zette nog eens aan.
De volgwagens werden op afstand gehouden. Ze mochten de laatste gelosten van de kopgroep niet passeren. Post ving nog net een glimp op van zijn kopman voordat die met Hinault en Martínez in een flauwe bocht verdween. Hij zag ook dat het hard ging, maar hij deelde het kinderlijke enthousiasme van zijn bijrijder niet. Daarvoor had Post te veel meegemaakt met Kuiper.
De eerste twee jaar dat Post de baas was van de nieuwe wielerploeg met fietsenfabrikant Raleigh als hoofdsponsor, beperkten de successen zich tot de baan en tot tijdritten op de weg. Het was dat Roy Schuiten en René Pijnen voor ti-Raleigh reden, anders was er in 1974 en 1975 helemaal niets van belang gewonnen. Aan het dozijn Britse renners had Post niet veel. Ze verdwenen toen het Britse concern op zoek naar publiciteit en een internationale doorbraak het budget voor 1976 drastisch verhoogde. De aandacht werd verlegd naar de grotere, meerdaagse etappekoersen. Post liet zijn oog vallen op Kuiper. De Frisol-renner was bij zijn debuut in de Vuelta vijfde geworden, elfde in zijn eerste Tour. In de kleine, dappere boerenzoon met zijn grote motor, zijn sterke poten en zijn wilskracht zat nog veel rek, vermoedde Post.
Op het eerste gezicht was Kuipers start bij Post prima. De wereldkampioen eindigde als tweede in Parijs-Nice, als zesde in de Ronde van Spanje. Wat de cijfers niet vertellen is dat Kuiper beide rondes had kunnen winnen, misschien wel had moeten winnen. Kuiper droeg zowel in de Vuelta als in de Koers naar de Zon – die editie meer de Koers door de Sneeuw – op de laatste dag nog de leiderstrui.
In Parijs-Nice vergat hij op de voorlaatste dag de op achterstand geraakte Michel Laurent te liquideren door flink gas te geven. De Fransman kwam terug, won de tijdrit en het eindklassement.
In de Vuelta negeerde Kuiper het advies van Raleigh-mekanieker Paul Soetekouw om níét met de nieuwste, superlichte pignon te gaan rijden. Kuiper was dol op licht materiaal, maar Soetekouw vond het onverstandig om op zo’n belangrijk moment een nog niet in koers getest achtertandwiel te gebruiken. Eigenwijze Kuiper trapte aan de voet van de slotklim van de afsluitende zware bergetappe, die hij een jaar eerder met een minuut voorsprong won, zijn versnellingsapparaat aan gort. Zijn naaste belagers Ocaña en Pesarrodona trokken meteen ten aanval. De een won een halve, de ander driekwart minuut. In het algemeen klassement had Kuiper nog maar twee seconden over.
Op zoek naar bonificatieseconden sprintte Kuiper in de vlakke ochtendetappe mee op de wielerbaan van San Sebastian. Hij kreeg een zwieper, raakte een muur en met een beurs lijf verloor hij ’s middags twee minuten in de tijdrit. Weg rondewinst, weg podiumplek. Een maand later nam Kuiper revanche door Vuelta-winnaar Pesarrodona in de Ronde van Zwitserland in de afsluitende tijdrit te verslaan. Kuiper won het eindklassement. Post was blij, maar toch, de Ronde van Zwitserland was niet die van Spanje.
Door Kuipers hoge tempo werden op de Granier de gaten tussen de renners steeds groter. Post schoof zijn auto brutaalweg langs de achterblijvers. Hij zag Kuiper niet meer, wel de aan zijn stuur trekkende Zoetemelk. Die had het zwaar.
Kuiper was bezig Zoetemelk te slopen, toch was Post meer gecharmeerd van de halve Fransman dan van zijn eigen kopman. Wat men ook van Zoetemelk vond, als hij van start ging in de Tour, finishte hij ook. De voorgaande zeven keer was hij in de top-10 geëindigd, driemaal als tweede. Post was ervan overtuigd dat Zoetemelk de Tour kon winnen in een geoliede ploeg als ti-Raleigh. Miko-Mercier was een zootje egoïstische Fransen. De Amsterdamse ploegleider en Zoetemelk flirtten al met elkaar sinds Post het geloof was kwijtgeraakt dat Kuiper de Tour nog ging winnen. Het was een merkwaardige gevolgtrekking, want zo dicht als Kuiper was Zoetemelk nog nooit bij Tourwinst geweest. Kuiper miste in de zomer van 1977 het geel in Parijs op slechts 48 seconden. Bovendien hadden de keuzes die Post in die Tour had gemaakt Kuiper niet geholpen in de strijd om de eindoverwinning.
Eigenlijk was Post nooit een groot fan geweest van Kuiper. Zo’n klein, bol trappertje dat scheef op zijn fiets, maatje 53, zat te harken. Post hield van stilisten en van flyers. Baanrenners, tijdrijders als Roy Schuiten en Didi Thurau met een sierlijke coup de pédale, die als gegoten op de fiets zaten. Jongens die wisten hoe ze zich moesten kleden. Die niet begonnen te hakkelen als ze een microfoon onder de neus gedrukt kregen.
Na het debacle van 1976 was Kuiper een Tour later op papier nog steeds Posts kopman, met rugnummer 81, maar al na de proloog was het bij Raleigh alle ballen op Thurau. De Duitser raffelde de vijf kilometer vier seconden sneller af dan ploegmaat Knetemann, zeventien seconden sneller dan Kuiper, hij verkeerde in bloedvorm. Amper 22 jaar oud won hij in het voorjaar de E3-Prijs Harelbeke en zeven van de negen etappes en het eindklassement van de Ruta del Sol.
Hoe jong, brutaal en arrogant de Duitser ook was, hij begreep wel dat het winnen van een grote ronde er niet in zat. In het hooggebergte was hij niet goed genoeg. Post wist dat diep vanbinnen ook wel, maar zodra hij Thurau in het geel op het podium zag staan, was hij verblind. Anders dan Kuiper had Thurau de uitstraling van een kampioen. ‘De Blonde Engel’ moest zolang mogelijk in de leiderstrui blijven. Post wilde de sponsor tevreden houden. Hoe kon dat beter dan door een volk met 78 miljoen inwoners (weer) fietsgek te maken, acht jaar na het laatste ‘Duitse’ geel van Rudi Altig? Door Thuraus succes zouden in Duitsland de Raleigh-fietsen de winkel uitvliegen. Bij de zoveelste overwinning van zijn ploeg riep Post bij het ontbijt: ‘Hebben jullie het al gehoord? Er zijn net weer twintig filialen in Duitsland geopend.’
Het moest gezegd, Thurau en ti-Raleigh waren die zomer van 1977 bijzonder succesvol in Frankrijk. Thurau won vijf etappes, Knetemann twee en Kuiper zegevierde op L’Alpe d’Huez. Raleigh was de beste ploeg. Kuiper en Thurau eindigden in de top-10. Thurau werd als beste jongere vijfde. Hij droeg maar liefst vijftien dagen de gele trui. Publicitair, commercieel en sportief kon het haast niet beter, maar de successen van Posts oogappel Thurau gingen wel ten koste van Kuipers kansen om het klassement te winnen.
Al in de tweede etappe, die over onder meer de Aspin, de Tourmalet en de Aubisque voerde, maande Post de ijzersterk rijdende Kuiper tot kalmte. De Twent was bezig een kopgroep met concurrenten te slopen, maar ook Thurau raakte achterop. Kuiper gehoorzaamde, staakte zijn aanval, drukte het tempo en neutraliseerde uitvallen. In de afdaling naar Pau keerde Thurau terug. Met hulp van Kuiper, die de sprint voor hem aantrok, won hij zelfs de etappe.
Kuiper was natuurlijk vrijgesteld van knechtenwerk, maar toen er in etappe 6 een voor geletruidrager Thurau gevaarlijke ontsnapping was en de Raleighs het gat niet dicht kregen, riep Post Kuipers hulp in. De vluchters werden ingerekend.
Aan het einde van week twee deed de Tour met een rit en een rustdag Duitsland aan. Het lukte de ploeg Post om Thurau zolang in het geel te houden. De jonge Duitser liet zich vanaf het balkon van het stadhuis van Freiburg door een half miljoen mensen toejuichen. Een paar dagen later, de dag nadat Thurau zijn gele trui in een klimtijdrit was kwijtgeraakt, kwam hij in de eerste Alpenetappe in de problemen. Thurau had in het klassement een achterstand van 11 seconden op de nieuwe leider Thévenet, Kuiper 49 seconden. Van het geel verdedigen was geen sprake meer. Toch besloot Kuiper, die vooruit was met Thévenet, Van Impe en Zoetemelk, zijn ploeggenoot nogmaals te helpen. Daardoor en dankzij een lange afdaling sloot Thurau aan bij de twaalf koplopers. L’histoire se répète, in aankomstplaats Chamonix versloeg hij ze in de sprint.
In de volgauto keek Post even naast zich. Als een meisje van 13 bij een concert van haar favoriete boyband tuurde de Nederlandse premier door de voorruit. Zo had hij een jaar eerder ook naast Post gezeten, op de dag dat Thurau het geel verloor. Vanochtend herinnerde Van Agt er nog aan. ‘Ik zal toch niet weer de brenger van onheil zijn?’ grapte hij. Post keek nog eens opzij en schudde zijn hoofd. Niet aan denken nu.
Op een steil stuk van de klim keken de twee naar het zwalkende en zwoegende legertje der gelosten. Zonder zich om te draaien knikten Post en Van Agt toen op de achterbank een sissend geluid de mond van mecanicien Jan Legrand verliet. De Michelangelo onder de framebouwers had het ook gezien: de schade die Kuiper aanrichtte, was indrukwekkend. Op deze manier ging het halve peloton vandaag te laat binnenkomen. Post krabde op zijn hoofd, fatsoeneerde daarna zijn scheiding. Het was hem een raadsel hoe dat bij Kuiper werkte. Op dagen als vandaag leek er een orkaan in zijn hoofd en lijf te woeden, dan geselde hij de hele meute. Toch wist Post nu al dat, hoe deze etappe verder ook zou verlopen, Kuipertje zich vanavond weer rustig en ingetogen in de groep zou bewegen.
Voor de kopman zelf was het grote verschil tussen Kuiper op de fiets en Kuiper zonder fiets ook wonderlijk, maar hij dacht er niet te veel over na. Het was gewoon zo. Hij was nu eenmaal hard voor zichzelf en zacht voor anderen – behalve voor renners die hem probeerden terug te halen. Zijn bescheidenheid paste bij zijn achtergrond en zijn opvoeding. Hard werken op de boerderij en niet zeuren. Gewoon volhouden en dingen afmaken. Soms ook puur overleven, tot in het extreme, omdat het moest. In het gezin Kuiper werden twaalf kinderen geboren, vijf stierven er op jonge leeftijd. Dat hartzeer was geen gespreksonderwerp.
Voor een jongen die niet geleerd heeft om zich te uiten, is het niet handig als hij ook nog gaat stotteren. Het overkwam Kuiper. De ‘k’ vormde het grootste obstakel. ‘Ik kon mijn eigen naam niet eens uitspreken,’ vertelde Kuiper er later over. Op de lagere school werd hij daardoor niet helemaal serieus genomen. Zijn ouders namen het voor hem op, maar op ouderavonden hoorden ze: ‘Wat wilt u nou? Hennie kan niet eens fatsoenlijk praten.’ Het deed Kuiper dichtklappen en in zichzelf keren. Voortaan loste hij zaken wel alleen op. De afwijzing voor de kweekschool bijvoorbeeld, vanwege zijn spraakgebrek. Hij koos voor de mts in Enschede, en fietste dagelijks 25 kilometer heen en 25 kilometer terug.
Zo onverschrokken als Kuiper nu doortrok op het slotstuk van de Granier, zo manifesteerde hij zich zelden of nooit in de Raleigh-ploeg buiten de koers. Dat was, naast de slechte keuzes van Post, ook een belangrijke reden dat hij de Tour een jaar eerder níét won. Hij lachte minzaam als er een geintje met hem werd uitgehaald, hij beet niet van zich af als hij het mikpunt was van spot.
Toen hij een dutje deed, Jan Raas met zijn blote kont boven zijn gezicht ging hangen en hard ‘telefoon voor de heer Kuiper’ riep, had hij de Zeeuw natuurlijk bij zijn ballen moeten pakken en hard moeten draaien. Als Knetemann bij een hevige stotterbui van Kuiper voor iedereen hoorbaar zei ‘toe maar, Hennie, steek maar over, de weg is vrij,’ dan had hij iets moeten zeggen over de Kneets kinderlijke bijgeloof of over zijn bril.
‘Vandaag wordt er godverdomme volle bak voor mij gereden,’ had hij de ochtend voor de achttiende etappe van de Tour van 1977 aan het ontbijt moeten roepen, ‘en dat geldt ook voor jou, Knetemann, met je grote bek. Anders kun je morgen op zoek naar een nieuwe ploeg.’
De middag ervoor was Kuiper geletruidrager Thévenet tot op acht seconden genaderd. De Fransman moest na het passeren van de streep op L’Alpe d’Huez van zijn fiets geholpen en minutenlang ondersteund worden. Die gekookte Thévenet had de volgende dag van alle kanten aangevallen moeten worden door Raleigh en bevriende ploegen. Kuiper had als onbetwiste kopman met de vuist op de ontbijttafel moeten slaan om dat voor elkaar te krijgen, maar dat lag eenvoudigweg niet in zijn aard.
Kuiper was die ochtend ook nog niet bekomen van de uitbranders die hij de avond na L’Alpe d’Huez kreeg, vooral van zijn knecht, mentor en slaapkamergenoot De Cauwer. Waarom had hij nondeju niet harder naar de finish gereden in de laatste kilometer? Thévenet was in het dorp al virtueel uit het geel gereden, maar de Fransman bleef knokken. Hij perste pas op de streep zijn laatste krachten eruit. Kuiper had op dat traject een paar keer omgekeken en was uitrollend, met twee armen in de lucht gefinisht. ‘Acht seconden, Hennie, je had door moeten rijden dan had je geel gehad,’ riep De Cauwer. De Belg wist dat de gele trui extra krachten losmaakte. Bovendien zou Kuiper dan in de afsluitende tijdrit in Dijon als laatste mogen starten, een niet te onderschatten voordeel. Ook veertig jaar na dato is De Cauwer stellig: als Kuiper op die julidag in 1977 acht, nee, negen seconden sneller had gereden dan had hij de Tour gewonnen.
Het werd 1978. Een jaar lang had Kuiper gehoopt op een nieuwe kans. Die kreeg hij vandaag. Net onder de top van de derde col van de dag keek hij om. Martínez, Hinault en Zoetemelk zag hij nog. De anderen waren al te ver achteropgeraakt, door de bomen op de top aan het oog onttrokken. Hij had ze er allemaal opgelegd, de bergpunten waren binnen. Kuiper besloot in te houden. Hij was een liefhebber van solo’s, maar 175 kilometer was te gek. Voor de benodigde minuten voorsprong had hij geen uren nodig, dat had hij al gemerkt. Hij liet zijn tempo nu zo zakken dat Martínez nog even dacht aan de winst op de col, maar Kuiper ving zijn spurtje probleemloos op. Nog een paar puntjes en dan had hij de bergtrui. Hij knikte even naar de applaudisserende toeschouwers.
Kuiper at wat, dronk wat en liet zich bij het begin van de afdaling passeren door Hinault en Zoetemelk. Zijn getreuzel gaf achterblijvers als Van Impe nog de gelegenheid zich bij hem te voegen. ‘Aansluiten,’ riep de Belg gelijk. Hij wilde dat Kuiper het gat dichtreed dat hij had laten vallen naar de twee voorop. Van Impe schudde zijn hoofd. Dommig dit. Iedereen wist toch dat je in het spoor van je voorganger moest dalen? Hoe dichter je op iemand reed, hoe beter je de loop van de bochten kon lezen. Van Impe riep het nog eens. Kuiper zette zijn handen nu onderin de beugels en kroop over zijn stuur. Vloeiend was het allerminst, maar dat was het bij Kuiper op het vlakke ook niet.
De afdaling van de 1164 meter hoge Col du Granier was niet gevaarlijker of niet verraderlijker dan die van de andere Pyreneeën- en Alpentoppen die het peloton de laatste weken had gerond. Gewoon, een smal, slingerend weggetje dat er hier en daar nog wat nat bij lag. Af en toe een kuil, af en toe wat grind in een bocht. Niks bijzonders. Zoetemelk en Hinault haalden snelheden van boven de zeventig kilometer. Ondanks de aansporingen van Van Impe, en hoe scherp hij de bochten ook aansneed: Kuiper kwam niet dichterbij.
Verdomme, hij moest inlopen vandaag, niet achteropraken. Druistig duwde Kuiper zijn fiets door de krommingen in de weg naar Chambéry. Een bocht naar rechts, doorlopend naar links. Kuiper wierp een blik naar het diepe ravijn naast zich, richtte zijn ogen weer op het wegdek. Shit, hij ging te hard, te ongecontroleerd. Steenslag in de bocht. Hij ontweek het met een korte ruk aan het stuur naar links en weer naar rechts. Kuiper voelde zijn achterwiel wegglijden, daarna de hele fiets.
Van Impe stuurde nog net achter hem langs. Kuipers voorwiel raakte in een gootje waardoor op andere momenten het regen- en smeltwater een weg naar beneden zocht. Kuiper trok nog aan zijn stuur. Er was geen houden meer aan. De snelheid lag te hoog. Zijn lijf maakte zich los van de fiets. Het ging allemaal snel, maar in een reflex draaide Kuiper zijn lichaam nog iets. Hij wilde niet met zijn rug tegen de rotswand knallen. Het werd zijn schouder, daarna zijn achterhoofd. Kuiper gleed langs het ruwe gesteente naar beneden tot zijn kont het wegdek raakte. Zijn linkerbeen was gestrekt, het rechter- trok hij op. De punt van zijn linkerschoen stak door de spaken van zijn achterwiel. De fiets lag half op de weg.
Versuft legde Kuiper zijn hoofd te rusten tegen de puntige stenen. Berustend. Zijn sleutelbeen. Zijn Tour was over.
Post was even tegengehouden. Aan Van Agts kant passeerde een tweede groep achtervolgers de auto. Twee jongens in een Raleigh-shirt schoten voorbij. Lubberding herkende hij aan zijn wapperende blonde manen, de ander moest Wellens zijn. Toen hij weer optrok, klonk er opgewonden geschreeuw uit de radio. Het was de stem van Lévitan, krakerig maar duidelijk. Dat was zijn boodschap ook: ‘Chûte de Quipèr..!’
Post vloekte.
‘Sapristi,’ zei Van Agt.
Vlak voor Kuipers fatale bocht kneep Lubberding hard in zijn remmen. Hij stuurde naar de rotswand waartegen de nummer drie van het klassement gekwakt was en sprong van zijn fiets. Terwijl hij Kuipers linkervoet bevrijdde uit de spaken, riep zijn kopman, alsof hij een telexbericht doorgaf.
‘Lub. Sleutelbeen. Doorrijden.’
Later zou hij zich verbazen over Kuipers snelle en rustige reactie. Net gevallen en meteen aan Lubberdings kansen op de witte trui denken. Kuiper joeg de twee – ook Wellens was gestopt – de fiets weer op. Toen ze weg waren, greep hij naar zijn linkerschouder.
Zo zat Kuiper nog steeds toen Post gelijktijdig met Tourarts Gérard Porte arriveerde. Er waren al fotografen die de scène van alle kanten vastlegden. Ze deden natuurlijk gewoon hun werk. Toch oogde het tafereel pijnlijk. Voyeuristisch. Een man was op de jacht naar zijn droom, de gele trui, tegen een rotswand gesmakt. Morgen zou de hele wereld hem zien in al zijn kwetsbaarheid. Post vroeg of ze wat ruimte wilden maken. Kuiper was inmiddels gaan staan. Hij huilde. Porte, met een knaloranje helm nog op zijn hoofd, voelde ter hoogte van het sleutelbeen even aan Kuipers shirt. Post legde een hand op de rug van zijn kopman. Mecanicien Legrand stond hoopvol klaar met een nieuwe fiets. Er werden hoofden geschud. De Tour-arts leidde Kuiper naar de voorkant van de Raleigh-auto. Ze moesten niet op de weg blijven staan, er passeerden renners en auto’s.
Van Agt, die in de wagen was blijven zitten, zag Kuiper door de voorruit aan komen sloffen. Hij schommelde met zijn hoofd en lijf als een mokkende scholier die onschuldig de klas was uitgestuurd. Er werd nog een keer in het shirt van Kuiper gekeken en gevoeld. Toen was het duidelijk. Post raapte de gevallen fiets van de weg. Legrand liep met het reserve-exemplaar terug naar de volgauto.
Tijdens de korte wandeling liet Kuiper zijn hoofd rusten op de borst van Porte. brt-verslaggever Jan Wauters kwam ook poolshoogte nemen. Post riep wat naar hem en tilde daarbij zijn linkerelleboog twee keer zijwaarts omhoog. Gebarentaal voor wielrenners.
Post liep met Porte mee naar de ambulance. De achterkant van Kuipers hoofd werd geïnspecteerd toen hij eenmaal op de brancard zat. Er zat een gat, maar de schade viel mee. Op zijn linkerbeen waren drie stroompjes bloed zichtbaar. Bij zijn heup, zijn knie en op het onderbeen. Peanuts voor een coureur. Het was alleen dat verdomde sleutelbeen. Hoe hard een renner ook was, als dat ding gebroken was, kon je simpelweg je stuur niet meer vasthouden.
Tourarts Porte begeleidde Kuiper naar het ziekenhuis van Chambéry. Post kon niks meer doen. Er waren nog andere renners in koers. Hij moest terug. Post gaf Kuiper een bemoedigend tikje op de goede schouder en draaide zich om. Terwijl hij terugliep naar zijn auto – een sedan, een stationwagen was hem te min – stopte hij zijn hagelwitte overhemd weer in zijn lichtblauwe pantalon en herschikte zijn zonnebril. Hij stapte in, zei ‘sleutelbeen’ tegen Van Agt en stuurde zijn auto langs de ambulance, hoofdschuddend.
Tussen Post en Kuiper was het nooit goed geweest en het zou ook nooit meer goed komen. Onder de krantenfoto’s van de gevallen kopman stond de volgende dag: ‘Kuiper naar Peugeot?’ Al in de Ronde van Zwitserland had Kuiper Post meegedeeld dat hij in gesprek was met een andere ploeg. Kuiper wilde nog niet zeggen welke, maar wel dat het serieus was en dat zijn salaris zou verdubbelen. Post dreigde Kuiper thuis te laten voor de Tour, maar deed dat uiteindelijk niet. Hij ging ervanuit dat Kuiper een echte Raleighman was die zou blijven. Voor de zekerheid voorspelde Post dat als Kuiper wel zou vertrekken, hij zijn doodvonnis tekende. De Raleighs zouden voortdurend op zijn wiel rijden.
‘Kom nou,’ zei Kuiper in een stoere bui, ‘in de koersen waarin ik van voren rij, zijn jóúw mannen al gelost.’
Kuiper vertrok later dat jaar inderdaad naar Peugeot, naar ploegleider Maurice ‘Little Napoleon’ De Muer, die Toursuccessen had geboekt met Ocaña en Thévenet. Kuiper nam zijn trouwe knecht De Cauwer mee. Post hield woord. Hij liet geen kans onbenut om Kuiper dwars te zitten. Vooral Knetemann, de kersverse wereldkampioen, had weinig aansporing nodig. Hij reed een seizoen lang op Kuipers wiel; Kuiper mocht níét winnen.
In een interview zei de Kneet dat hij het niet erg vond dat Kuiper weg was. Hij won toch nooit. Hoe hard de knechten ook voor hem werkten, Kuiper werd tweede of hij viel. ‘Toen Kuipertje in de Tour viel was dat niet zo erg,’ zei Post op een ander moment, ‘want wij konden onze puike ritwinnaars naar voren schuiven.’
Dat was waar. Van de laatste vijf etappes van de Tour van 1978 won Raleigh er drie, tweemaal Knetemann, één keer Raas. Raleigh pakte inclusief de proloog en de ploegentijdrit maar liefst tien ritzeges. Wellens en Lubberding waren in zekere zin ook bevrijd door Kuipers val, ze konden in het klassement voor eigen kans gaan. Ze beëindigden de Tour als zesde en achtste. Lubberding won de witte trui.
Lubberding had in de afdaling van de Granier nog wel aan zijn kopman gedacht. Typisch Kuip. Een topdag hebben op Alpe d’Huez en dan een ingeving krijgen dat je de dag erna alles nog recht kan zetten. Overmoedig geworden moest hij een bocht hebben gemist. Stupide. Lubberding schudde het van zich af. Samen met Wellens haalde hij veel renners in en sloot aan bij Hinault en Zoetemelk.
Ze zouden achter de ontsnapte Christian Seznec, Zoetemelks ploeggenoot, twee tot en met vijf worden in een etappe die door het wegvallen van Kuiper van alle vuur was ontdaan. Niemand kwam te laat binnen. Hinault hoefde niet, want er wachtte nog een lange tijdrit. Zoetemelk kon of durfde niet, zelfs niet toen Hinault lekreed op een klim. Hinault won de Tour met bijna vier minuten voorsprong op Zoetemelk.
Hennie Kuiper reed in grote rondes nog viermaal in de top-10. In 1979 werd hij vierde in de Tour op een halfuur van winnaar Hinault. Hij werd wel tot meest strijdlustige renner gekozen. Een jaar later was Kuiper met zijn tweede plaats dichterbij de eindoverwinning, maar het verschil met Zoetemelk was bijna zeven minuten. In 1982 werd Kuiper nog negende in de Tour, een jaar later vijfde in de Vuelta.
Zijn focus was op dat moment al verschoven. Na de Tour van 1978 had De Cauwer zijn captain langzaam maar zeker mentaal in de richting van het eendagswerk gestuurd. Er waren al vier podiumplaatsen in de klassiekers geweest toen Kuiper in 1981 zijn eerste monument won, de Ronde van Vlaanderen. Daarna volgden de Ronde van Lombardije, Parijs-Roubaix en Milaan-Sanremo, op z’n zesendertigste. Kuiper is nog altijd de enige Nederlander die vier verschillende monumenten won.
Dat wist Kuiper allemaal nog niet toen hij aan het begin van de avond alleen op een kamer in het Centre Medical van Chambéry lag. Tourdokter Porte was lang bij hem gebleven. Hij vertrok pas toen de renner de operatiekamer werd ingereden. De arts van de Franse olympische winterploeg had het sleutelbeen, dat op twee plaatsen gebroken was, met een plaat en zes schroeven aan elkaar gezet. Ook Nino Tomadesso was verdwenen. De journalist van het Limburgs Dagblad was achter de ambulance aangereden om Kuipers aftocht te beschrijven. Hij noteerde zijn tranen, de pijn in het lijf en het grote verdriet dat weer een kans op geel was verkeken. Hans Prakke had het hospitaal nu ook verlaten. De avro-man had door een muntje dat in het telefoontoestel bleef hangen zijn verhaal vijf keer op verschillende Nederlandse radiozenders kunnen doen.
Kuiper dacht in stilte aan de rampzalig verlopen dag. Hij beet een paar keer op zijn lip. Even later schoot zijn vorige verblijf in een Frans ziekenhuis door zijn hoofd. Er verscheen een grijns op zijn gelaat.
Na zijn val in 1976 kwam Kuiper terecht op een smoezelige kamer met een onhandige parttime verpleegster met kloven in haar handen. Als ze warm eten bracht, sprong er een meute zwerfkatten door het open raam naar binnen. Kuiper smeekte de ploegleiding om hem er weg te halen. Nu trof Kuiper het beter. Er was zelfs telefoon op de kamer. Die rinkelde even later: Dries van Agt. Hij kwam Kuipers koffer even langs brengen, die al in Morzine stond. Hij moest wel wat omrijden op de terugweg naar zijn ‘karweitje in Den Haag’, maar de premier deed het graag voor Kuiper.
Op het moment dat Van Agt arriveerde, speet het Kuiper dat hij zich tegen iemand had laten ontvallen dat de Nederlandse minister-president op bezoek kwam. Het ziekenhuis was in rep en roer. Er werd gepoetst, zusters renden rond en op Kuipers kamer was het dringen geblazen. Van Agt vroeg zijn waarde vriend de mensen weg te sturen, want zo konden ze toch niet rustig praten? Het werd een pastoraal gesprek van een uur met veel stiltes. Wat kon Van Agt zeggen? Dat Kuiper het geel nog weleens zou dragen, hopelijk tot in Parijs. Die hoop was vals. Kuiper was in zijn carrière zelfs niet één dag leider in de Tour.
De premier wenste ook dat zijn vriend snel weer op de fiets zou zitten. Dat kwam wel uit. Zesentwintig dagen na zijn knal tegen de rotswand startte Kuiper in de Ronde van Kamerik. Hij was de eerste die demarreerde.
Met dank aan: Hennie Kuiper, Aad van den Hoek, José De Cauwer, Henk Lubberding, Hans Prakke, Paul Soetekouw, Bas Steman, Jan Luitzen.
Bronnen: Wielerrevue, De Muur, nrc Handelsblad, Trouw, anp, De Telegraaf, de Volkskrant, Algemeen Dagblad, Nieuwsblad van het Noorden, Leidsch Dagblad, Het Parool, bn DeStem, Het Vrije Volk, Sport International, Dagblad De Limburger, Limburgs Dagblad, Amersfoortse Courant, Leeuwarder Courant, Nieuwe Leidse Courant, De Waarheid, L’Équipe.
Literatuur: Dominique Elshout – Alleen Vooruit; Jean Nelissen – De Bijbel van 101 Tours; Hans Prakke – De Kneetstory; Joop Holthausen – Het geheim van Raleigh; Wim van Eyle – De Nederlandse renners in de Tour de France; Jeroen Wielaert – Bravo les Hollandais; Peter Ouwerkerk – Tourkoorts; Mart Smeets – Rond de 40; Raymond Kerckhoffs en Robert Janssens – Triomf en tragiek op de Tourcols; Mart Smeets – 100 mannen; Wim van Eyle – Een eeuw Nederlandse wielersport; Johan Faber – Alpe d’Huez; Dolf Dukker – Tourgids 1985; Wim Amels – Het wielerleven van wereldkampioen Joop Zoetemelk; Bert Wagendorp e.a. – Tussen Bordeaux en Alpe d’Huez; Dries van Agt – Op weg naar Alpe d’Huez; Bill McGann en Carol McGann – The Story of the Tour de France Volume 2: 1965-2007.
Beeld- en geluidsmateriaal: nos; espn.
[/private]
WIEP IDZENGA
Uit: Wielertijdschrift De Muur, editie 57



