Verhaal

UIT HET ARCHIEF // DE TOUR VAN 1989 MET GREG LEMOND

B
BramRedefined22 juli 2017 · 24 min lezen
UIT HET ARCHIEF // DE TOUR VAN 1989 MET GREG LEMOND


Tijdritten zijn in de Tour de France van 2017 doorslaggevend voor het eindklassement. Net als in de Ronde van Frankrijk van 1989, die vooral bekend is om haar slottijdrit en de slechts acht seconden die winnaar Greg LeMond ten slotte scheidden van Laurent Fignon. Maar een eerdere race tegen de klok, de vijfde etappe, was toen van minstens zo groot belang. ‘Hé Post,’ riep José De Cauwer, ‘de Tour kun je nu al vergeten!’


De opkomst van een vreemd stuur


De Tour van 1989 begon op een winderige en kille dag, kans op sneeuw, begin februari 1983. In een restaurant stelde men de Renault-ploeg voor. Onder de ploegmakkers van de toen grootste wielrenner bevonden zich Greg LeMond en Laurent Fignon. Altijd een realistische man geweest, Bernard Hinault: aan het begin van zijn loopbaan wist hij al precies te melden wanneer het voor hem afgelopen zou zijn. Wel wilde hij zijn opvolging onder controle houden en zelf bepalen wie dat zou worden.

Voor hem was dat duidelijk, het kon alleen maar Greg LeMond zijn. Voor de Amerikaan had hij altijd vriendelijke woorden over. Neen, dan die vervelende Laurent Fignon. Die durfde zelfs nu en dan aan de ontbijttafel spottende opmerkingen te maken. Voor Hinault was het een klare zaak: LeMond zou zijn opvolger worden.

Niet alleen voor Hinault, ook voor de ploegleider van Renault, Cyrille Guimard. Hij bracht de jonge Amerikaanse renner spaarzaam en met veel beleid. Voor Fignon gold dat niet, die werd onmiddellijk ingezet om Hinault te assisteren in de zwaarste wedstrijden.

Het maakte de Fransman niets uit: toen Hinault wegens een hardnekkige tendinitis niet kon deelnemen aan de Tour van 1983, nam Fignon resoluut de leiding van het team over. Hij won de Tour en deed dat ook nog eens in 1984. Tja, blijkbaar was het niet LeMond maar Fignon die de beoogde opvolger zou worden.

Tot Fignon vanwege gezondheidsproblemen zelf naar de achtergrond verdween en Hinault en LeMond de volgende jaren de winst verdeelden. Niet dat dit zonder problemen ging, hoogoplopende ruzies tussen die twee renners waren schering en inslag.

Toen verdween LeMond op zijn beurt uit het peloton, als slachtoffer van een jachtongeluk.

De opvolging van Hinault was blijkbaar niet aan Fignon en LeMond besteed, veel te veel pech had hen daarvan weerhouden. Op geen enkel moment konden ze het op een sportieve manier uitvechten, er was altijd wel iets met iemand, zodat een tweestrijd nooit tot de mogelijkheden behoorde.

[private]

Ondertussen veranderde de wielerwereld.

Elk op hun eigen manier probeerden Tourdirecteur Félix Lévitan en Hein Verbruggen van de wielerfederatie UCI de wielersport te mondialiseren. De ene ijverde voor de komst van renners uit andere landen dan de vijf, zes traditionele; de andere dacht dat men de wielersport moest exporteren. Uiteindelijk bleek de aanpak van Lévitan de meest succesvolle. De wielerwereld werd groter met de komst van Colombianen, Amerikanen, Nieuw-Zeelanders en Australiërs. In 1989 verschenen er voor het eerst Russische profrenners aan de start van internationale wielerwedstrijden.

Een andere grote verandering was de stijging van de geldbedragen die omgingen in het wielerpeloton. Toen Bernard Hinault de Franse industrieel Bernard Tapie zo gek kreeg om als sponsor op te treden, werd door de komst van La Vie Claire het wielrennen niet langer meer een sport voor armoedzaaiers. De lonen stegen spectaculair, grote sponsors pompten enorme bedragen in de sport. Het wielrennen werd volwassen.

In enkele jaren tijd was het wielrennen ingrijpend veranderd, van een volkse sport met kleine ploegen, geleid door schimmige figuren en malafide verzorgers in slecht zittende trainingspakken, naar een technologisch gebeuren, geleid door managers en afgestudeerde sportdokters in maatpak.

Toepasselijk eindigde die periode van verandering met de meest legendarische Tour sinds de Tweede Wereldoorlog. Het begon al toen de gedoodverfde favoriet Pedro Delgado het openingsweekend compleet verknalde: een te late start in de proloog en een inzinking in de ploegentijdrit, na drie dagen stond hij al op ruim zeven minuten achterstand. Het deerde hem niet, met de hulp van zijn jonge ploeggenoot Miguel Induraín begon hij aan een indrukwekkende inhaalrace. Het tempo werd hooggehouden en in al dat geweld bezweek de ene na de andere toprenner. Tot verbazing van velen bleken Laurent Fignon en Greg LeMond de enige twee die aan al dat wielergeweld niet ten onder gingen. De strijd om de opvolging van Bernard Hinault voltrok zich alsnog.

De Tour van 1989 was op meerdere punten legendarisch. Niet alleen vanwege de verrassende uitslag. Maar omdat het voorlopig de laatste Tour was waarin de uitkomst niet op voorhand vastlag, om de eenvoudige reden dat alles wat kon gebeuren niet gecontroleerd werd door wetenschappelijke begeleiding.

Vanaf dan verdween de romantiek.

De Tour de France van 1989 begint op 1 juli in Luxemburg. Daar wint Erik Breukink de proloog en de eerste gele trui – het is tot op heden de laatste keer zijn dat een Nederlander die trui draagt. De volgende dag is hij hem trouwens alweer kwijt. Op maandag wint de Mexicaan Raul Alcalá voor de PDM-ploeg de etappe naar Francorchamps.

De volgende rit leidt naar Wasquehal, gedeeltelijk over de beruchte kasseien van Parijs-Roubaix, en wordt gewonnen door Jelle Nijdam, de tweede van wat in totaal zes Nederlandse ritzeges zouden worden, met de overwinning van Gert-Jan Theunisse op l’Alpe d’Huez als hoogtepunt. (Theunisse zou de Tour als vierde beëindigen.)

Maar het internationale wielerpubliek had die etappe een nieuw talent aan het werk gezien: Johan Museeuw eindigde als derde; het was door onervarenheid dat hij de winst moest laten aan de Nederlandse hardrijder – hij vond zichzelf stom geweest, hij had Nijdam nooit twintig meter voorsprong mogen geven: ‘Eén seconde is dodelijk bij zo’n krachtmens.’ Hij verklaarde dat hij wel degelijk had gemikt op ritwinst; afspraak was dat hij een vrije rol had binnen het team, alleen bij kans op een massasprint moest hij werken voor Eddy Planckaert – als de mogelijkheid bestond om zelf aan te vallen, dan mocht dat.

Tijdens de rit naar Wasquehal werd voor velen duidelijk dat Museeuw een groot renner zou kunnen worden: deze jonge prof, die niet erg was opgevallen in de jeugdcategorieën, zou weleens een semiklassieker kunnen winnen, in de nabije toekomst.

Wie is die Johan Museeuw, vroegen velen zich af. In een persmapje kon men lezen dat hij uit het West-Vlaamse Gistel kwam en als hobby’s muziek beluisteren en televisiekijken had. Zijn amateurpalmares leerde dat hij voornamelijk in de Ronde van West-Vlaanderen opvallende prestaties had geleverd. In 1988 had hij enkele ereplaatsen behaald, onder andere een zevende plek in Parijs-Brussel. Opvallender dan al die bescheiden resultaten was dat hij al naam had gemaakt als een aanvallende renner, een durver van de goede soort. Dat resulteerde in 1989 al in twee overwinningen: Weinstrasse en Oostende.

In de Tour van 1989 begon Museeuw meer en meer op te vallen, voornamelijk tijdens de rit naar Marseille zou hij als ploeggenoot van LeMond bewijs van kunde afleveren, toen hij als locomotief diende om het duo Fignon-Mottet tot de orde te roepen: ‘Ik en LeMond stonden er helemaal alleen voor, we hebben zelfs een tijdje met alleen maar drie man achtervolgd, Maarten Ducrot was erbij. Uiteindelijk hebben we toch op de rest gewacht. Ik begrijp niet waarom PDM de handen niet uit de mouwen stak.’

Tussen de aankomst te Wasquehal en de tijdrit van woensdag 5 juli was er een rustdag gepland, maar er moest ook een transfer van Noord-Frankrijk naar Bretagne worden gemaakt en die zette veel kwaad bloed. Vooraf hadden de renners zich in het onvermijdelijke geschikt, maar problemen met het vervoer kostten hun supplementaire tijd, waardoor de helft van het peloton erg laat Dinard bereikte. Van een verkenning van het parcours van de tijdrit kon nauwelijks sprake zijn.

De transfer was helemaal in de soep gedraaid: men wilde de renners in de voormiddag van de rustdag met bussen naar het vliegveld van Lesquin brengen, in de buurt van Rijsel (Lille). Een van die bussen bleek stuk en de renners van Domex en Super ‘U’ bleven achter in hun hotel. Ten slotte organiseerde de directie van de Tour vier taxi’s die hen naar het vliegveld brachten, maar daar wilde een van de twee vliegtuigen niet van de grond komen. De helft van het peloton moest achterblijven.

Laurent Fignon reageerde bepaald niet opgetogen: ‘Een verhuis na vier wedstrijddagen? Ik had veel liever een korte rit en een verplaatsing met de auto gehad dan een vliegreis. Nu raakt men helemaal uit zijn ritme.’

De nieuwe Tourdirecteur Jean-Marie Leblanc zag het allemaal aan en kon alleen maar zeggen dat hij geen verweer had tegen technische mankementen. Hij gaf overigens toe dat een verplaatsing van ongeveer zevenhonderd kilometer na vier wedstrijddagen wellicht wel wat veel was.

Ook de tijdrit kwam veel te vroeg, volgens hem: ‘Een proloog, een ploegentijdrit en een individuele tijdrit op zes dagen tijd is van het goede te veel. Bovendien bestond er toch altijd een traditie dat de eerste grote tijdrit pas na een volle week wedstrijd wordt gehouden. Maar goed, het rittenschema is door mijn voorgangers uitgetekend en overigens ook nog eens aan verschillende ploegleiders voorgelegd. Toen kwam er geen enkele opmerking.’

Nu was voor LeMond het moment van de waarheid aangebroken, de eerste grote tijdrit in de Tour van 1989. Tussen Dinard en Rennes, 73 kilometer.

José De Cauwer, de ploegleider van ADR, voelde zich zelfverzekerd: of Peter Post een beetje opzij wilde gaan, hij zou toeteren op het moment dat ze hem inhaalden, want het zou rap gaan vandaag. Altijd een aimabel mens geweest, José De Cauwer. Ondanks de problemen met zijn sponsor, François Lambert, die niet met het beloofde geld voor de ploeg over de brug kwam. In het wielerpeloton was Peter Post wellicht de enige die niet goed met hem overweg kon: ooit had José De Cauwer zijn ploeg verlaten om samen met Hennie Kuiper naar een ander team te vertrekken.

De Cauwer was een redelijk goede renner in de jeugdcategorieën en werd beroepsrenner bij Gitane, de ploeg van Guimard en Hinault. Daarna stapte hij over naar het bescheiden Frisol, hij ontmoette er Hennie Kuiper, die de rest van zijn rennersloopbaan zou bepalen – vooral bij het Raleigh-team zou dat duo tot zijn recht komen.

De grootste kwaliteit van De Cauwer was dat hij een wedstrijd kon lezen, zoals dat heet. Hij was geen toprenner en tijdens een wedstrijd dacht hij in dienst van zijn kopman, voor hem was dat Hennie Kuiper. Niet verwonderlijk: na zijn loopbaan als beroepsrenner werd hij al snel assistent-sportdirecteur, dat was bij DAF, waar hij zijn vriend Kuiper terugvond. Toen de ploeg werd overgenomen door meubelfabrikant Jacky Aernoudt, ging De Cauwer mee. Samen met hem, onvermijdelijk, Hennie Kuiper – die in zijn nadagen voor die ploeg nog Parijs-Roubaix zou winnen.

De kwaliteiten van De Cauwer als sportdirecteur werden snel bekend: iedereen sprak vol lof over hem, hij stond dicht bij zijn renners, had oog voor hun problemen. Zo wekte Eddy Planckaert bij Peter Post alleen maar de indruk een grote wedstrijd te kunnen winnen, bij José De Cauwer gebeurde dat effectief: plots won de kleine de Ronde van Vlaanderen en de groene trui in de Tour.

Johan Lammerts zag de gedaanteverwisseling, bij Planckaert: ‘Eddy was bij ADR een totaal andere renner dan bij Post. Hij had veel meer verantwoordelijkheidsgevoel. De Cauwer ging beter met hem om, liet hem zichzelf zijn. Post zette Planckaert onder zware druk, bij Panasonic heeft hij wedstrijden gereden die hij niet wilde rijden. Zoals de Tour, hij haatte die wedstrijd gewoonweg. Maar bij De Cauwer ging hij plots met plezier naar de Tour, en won de groene trui. Dat was typerend.’

De Cauwer was de ideale sportdirecteur voor LeMond: ‘Hij is een van de ploegleiders met wie ik het liefste heb samengewerkt. Hij bleef altijd rustig. Hij was sluw, een meester-tacticus, een van de besten in het peloton. Hij wist ook perfect de verschillende karakters in zijn ploeg te verenigen en te bespelen. Afgezien van de financiële problemen met François Lambert blijft ADR een van de beste herinneringen uit mijn profloopbaan. Jammer dat het zo afgelopen is.’

Diezelfde De Cauwer stapte nu naar Peter Post en vertelde, zonder enige vorm van ironie, dat hij hem straks zou inhalen, hij zou dan toeteren. En of Post dan met Breukink een beetje opzij wilde gaan, want het zou rap gaan met LeMond. Post mompelde wat terug, zoiets van dat De Cauwer niet al te veel nonsens moest verkopen. Hij keek er een beetje spottend bij, zoals alleen de wat hautaine Post dat kon. Hij had beter moeten weten, hij had al een paar keer verloren van De Cauwer met zijn strontploegske: dat een Eddy Planckaert nu zomaar grote wedstrijden kon winnen, het zat hem niet lekker.

Erik Breukink vertrok, enkele minuten later LeMond.

Na vijftig kilometer schreeuwde De Cauwer: ‘Verdomme, Greg. We lopen Breukink in.’ Hij beef ongeveer een kilometer naast de auto van Post rijden, één klein stuurfoutje en hij had hem het weiland ingereden. Dat had zomaar gekund, De Cauwer stond niet bekend als de behendigste chauffeur. Hij boog zich naar de auto en schreeuwde nu nog luider: ‘Hé, Post, dat wordt hier een gat van tien minuten, de Tour kun je nu al vergeten!’

Post keek verbluft naar het stuur van LeMond. ‘Wat is dat voor een raar ding?’

Verbazingwekkend was dat bijna niemand in het peloton dat stuur gebruikte, nu ja, bijna niemand: bij het team van 7-Eleven kende men het al langer, Ron Kiefel had het gebruikt, om er de tijdrit van de Tour de Trump mee te winnen, begin mei van hetzelfde jaar. De officials fronsten hun wenkbrauwen toen ze het stuur zagen, maar het Amerikaanse team had Eddy Merckx bij zich als versterking van hun pleidooi – dezelfde Merckx die zich eerder had verzet tegen de nieuwe fiets die Francesco Moser had geïntroduceerd en gebruikt om het werelduurrecord te verbeteren: Merckx had geen beschikking gehad over de nieuwe technologie en had daarom zo zijn bedenkingen bij het record van Moser.

Nu stond hij in de Verenigde Staten iets nieuws te steunen. Dat had natuurlijk als reden dat Merckx het fietsmateriaal leverde aan het Amerikaanse team en alle belang had bij een goede prestatie van Kiefel om zo zijn fietsen kwijt te kunnen op die gigantisch groeiende markt.

De juryleden bekeken het rare ding en dachten dat als Merckx himself vond dat het stuur reglementair was, dat dan ook maar zo moest zijn. Greg LeMond zag Ron Kiefel rijden en herkende het vreemde ding: enkele maanden eerder was er iemand bij hem langs geweest met een nieuw soort stuur, van de firma Scott, een bedrijf gesticht door de legendarische triatleet Dave Scott.

Altijd nieuwsgierig naar nieuwe ontwikkelingen liet LeMond zich voorlichten over de voor- en nadelen. Het stuur kwam uit de wereld van de triatlon, ontworpen door Boone Lennon: een kromgebogen staaf die op het gewone tijdritstuur werd vastgeklemd. Onderaan die beugel zaten twee steunen, daar konden de armen op rusten – pas veel later werd het een stuur één geheel. Het voordeel was dat de houding aerodynamischer werd: je zat als een soort ei op de fiets, de weerstand gleed langs je weg – de renner had dezelfde houding als een downhill skiër.

Dáár had Boone overigens het idee opgedaan: een houding waarbij de renner zijn armen recht voor zijn gezicht plaatste, de positie van de armen leidde de wind rond de renner in plaats van te botsen tegen de borst. Het nadeel was dat de borstkas werd ingedrukt, maar met wat zoeken zou de renner wel een ideale positie weten te vinden.

LeMond bekeek het stuur, fronste de wenkbrauwen, maar zag er het nut niet van in. Nog niet.

Verbazingwekkend is dat moeilijk te achterhalen is wie het stuur voor het eerst gebruikte. Hier volgt nu het resultaat van een onderzoek, maar honderd procent zeker is de uitkomst niet. Het stuur viel voor het eerst op tijdens The Crawfish Triathlon te Louisiana, een selectiewedstrijd voor de Ironman. Andrew MacNaughton trok voor de start eerst geen enkele aandacht van de overige deelnemers. Naast zijn fiets met het Scott DH-stuur, zoals het werd genoemd, stond een gloednieuwe tijdritfiets van een andere deelnemer. Iedereen bewonderde die fiets en niemand merkte het vreemde ornament op bij MacNaughton.

‘Let maar goed op,’ zei hij tegen een vriend. ‘Straks zullen ze allemaal naar mijn fiets kijken.’

Over het stuur had hij horen praten door zijn trainingspartner Brad Keans, die had het gezien tijdens The Race across America, waar het werd gebruikt door Johnny Goldberg, beter bekend als Johnny G. Inderdaad: dezelfde man die het spinning heeft uitgevonden. Keans gebruikte het stuur voor het eerst tijdens The Desert Princess Duathlon, in de lente van 1987. Verder terug dan dat valt het gebruik van het stuur niet te traceren, laten we dan maar aannemen dat het toen voor het eerst werd gebruikt in een officiële wedstrijd.

Lennon had het stuur bedacht terwijl hij aan het trainen was voor zijn grootste liefhebberij, het skiën, en wou die houding proberen over te zetten op de fiets – vandaar de toevoeging DH, Down Hill. Hij ontwikkelde het stuur en zond het naar Dave Scott, die een bedrijf was begonnen en altijd geïnteresseerd was in nieuwe fietstechnologie. Het verhaal gaat dat Scott eerst niet onder de indruk was, maar dat kwam omdat Lennon vergeten was de armsteuntjes mee op te sturen.

Het bedrijf liet echter Lennon het stuur verder ontwikkelen, blijkbaar zag Scott toch iets in het idee, en na enkele tests tijdens The Race across America en The Desert Princess Duathlon stond MacNaughton aan de start van een serieuze triatlon, voor een definitieve test. Hij had gelijk, overigens. Na de wedstrijd die hij zonder problemen won door het opbouwen van een grote voorsprong tijdens de tijdrit over 180 kilometer, bekeek nu iedereen zijn fiets. 

Elke triatleet wilde nu ook wel een stuur hebben van de firma Scott.

Nog een verbazingwekkend verhaal is dat, volgens LeMond in een interview met Samuel Abt, het stuur eerst was aangeboden aan PDM en Panasonic, voor exclusief gebruik, maar daar zag men er het nut niet van in. Buiten Boone Lennon is er niemand die deze lezing kan of wil bevestigen. Manfred Krikke, de toenmalige manager van PDM, weet in elk geval nergens van, hoogstens dat een of andere mecanicien met Lennon moet hebben gesproken en dat het daarbij is gebleven. Europese renners waren toen erg conservatief en nieuwe technieken werden meestal wantrouwend bekeken.

Hoe dan ook, het verhaal dat het LeMond zelf was die het stuur heeft geïntroduceerd in het wielerpeloton, is niet waar. Het waren de renners van 7-Eleven die het enkele maanden eerder hadden gebruikt. Het verhaal dat men totaal verrast was door het gebruik van het stuur tijdens de Tour, is dan ook klinkklare onzin, men had het al voldoende kunnen bekijken en bestuderen.

Eerst wilde LeMond het stuur al gebruiken tijdens de Giro d’ltalia, maar zijn conditie was zo lamentabel dat hij geen resultaat verwachtte, hij wilde het enkel in gebruik nemen indien er een kans op een overwinning bestond – een kwestie van niemand op hetzelfde idee te brengen.

Na de Giro deed hij samen met Janusz Kuum een laatste test: LeMond reed met het triatlonstuur, Kuum zonder. Eerst reed Kuum op kop, met een slordige vijftig kilometer per uur en LeMond volgde hem, zonder problemen. Andersom was het anders, Kuum kon LeMond absoluut niet volgen, beetje bij beetje reed de Amerikaan van hem weg. Voor iedereen was het nu wel duidelijk: het nieuwe stuur voldeed aan alle verwachtingen. Men rekende en herrekende en ze kwamen tot de slotsom dat hij toch wel een kleine twee minuten tijdwinst zou boeken.

Helemaal niet mis.

Het nieuwe stuur was dan wel goedgekeurd tijdens de Tour du Trump, maar voor alle zekerheid wou José De Cauwer het toch nog eens laten bekijken om toestemming te krijgen van de aanwezige juryleden in de Tour. De avond voor de tijdrit, het was tijdens de rustdag, trok hij met de fiets naar een receptie, gegeven door Coca-Cola. Frame, opzetstuur – alles had hij mee. Hij liet het iedereen zien, ook zij die er geen beslissingsrecht over hadden, maar dat was meer om iedereen gewend te laten raken aan die nieuwigheid.

Ook Aimé Omloop, de Belgische dopingcontroleur, toonde hij de fiets: ‘Kijk eens hier, Aimé, het moet toch geen enkel probleem zijn om ermee door de controle te komen?’ Aan Albert Bouvet, de rechterhand van de nieuwe Tourdirecteur Jean-Marie Leblanc, vertelde hij dat die fiets speciaal gemaakt was omdat LeMond last had van zijn rug, zo kon hij zich ontspannen tijdens de tijdrit.

En allen keken ze naar de fiets, een glas champagne in de hand, een hapje in de andere, en ze knikten en bewonderden de noviteit. Alsof ze er allemaal verstand van hadden. Maar beslissen konden ze niet, daarvoor was toestemming nodig van de juryvoorzitter. Was die man nu net niet aanwezig op de receptie.

Morgenvroeg dan maar, enkele uren voor de start van de tijdrit. De Cauwer trok met de fiets aan zijn hand naar het Hotel des Dunes, naar de kamer van de Zwitser Claude Jacquat, halfacht in de ochtend. De juryvoorzitter opende de deur, hij was nog niet aangekleed en stond in zijn witte kamerjas. Hij keek naar de fiets en reageerde verbaasd, nog halfslapend.

‘Mais qu’est-ce que c’est ça?’

De Cauwer gaf weer zijn uitleg, dat dit de fiets was van LeMond, met een nieuw stuur en dat het stuur nodig was om diens rug te laten ontspannen, want, zie je, LeMond die heeft last van rugpijn.

‘Qui, oui. C’est en ordre. Allez-vous en.’

Jacquat wuifde nog wat verveeld met zijn rechterhand, zette een krabbeltje op een papier waarop hij zijn toestemming gaf en De Cauwer vertrok.

Een juryvoorzitter die nauwelijks wakker was, besliste over de verdere ontwikkelingen in de Tour …

Enkele uren later.

LeMond was nog nooit zo blij geweest met een bescheiden bos bloemen, gewikkeld in cellofaanpapier. ‘Het was alsof ik wereldkampioen was geworden, het mooiste moment in jaren.’ Met John Wilcockson van VeloNews had hij het over het triatlonstuur, maar niemand was nog overtuigd van het effect daarvan – zelfs na de tijdrit bleef de twijfel: van de 7-Eleven renners die het stuur gebruikten, eindigde Sean Yates als vijfde, Andy Hampsten werd achttiende, Ron Kiefel 33ste en Gerhard Zadrobilek 6lste. Geen spectaculaire resultaten, zonder het verticale stuur zouden die waarschijnlijk niet anders zijn geweest, was de opinie.

Zelfs LeMond had nog enige twijfel: hij had het meer over zijn herwonnen kracht dan over de hulp die hij had gehad van het stuur – de drang om te winnen was groter en sterker dan de nieuwe technologie. In feite was het noch het stuur noch een mirakel: LeMond was, eenmaal zijn lichaam in orde, gewoonweg een van de beste wielrenners in de geschiedenis van die sport.

Met de overwinning in de tijdrit was de Tour nu echt begonnen. LeMond wees terecht op het feit dat de renners die als tweede en derde waren geëindigd, degenen waren die hij het meest vreesde: Laurent Fignon en Pedro Delgado – de Spanjaard was nu al van de laatste plaats opgeklommen naar de 28ste. Goed, hij had dan nog altijd zeven minuten achterstand op LeMond die de nieuwe en verrassende leider was geworden, maar met een groot aantal zware bergritten voor de boeg achtte hij Delgado nog helemaal niet kansloos.

In tegenstelling tot Fignon, die dacht daar helemaal anders over: ‘Ik zie Delgado nog wel eindigen bij de eerste vijf, misschien de eerste drie, maar het is onmogelijk voor hem om zeven minuten in te halen en alsnog te winnen. Delgado bevindt zich nu in een onmogelijke positie. Als hij op een dag vijf minuten inloopt, dan pleegt hij sportieve zelfmoord en zal hij onvermijdelijk terugslag kennen. Als hij probeert hier dertig seconden te winnen en daar nog eens dertig, dan zal dat weer niet voldoende zijn.’ Op de vraag wat hij zou doen indien hij in de plaats was van de Spanjaard, antwoordde Fignon droog dat hij niet in diens plaats was.

Wat wel zeker was: Fignon stond nu tweede in het klassement met slechts vijf seconden achterstand op LeMond – daarmee werd hij de man die de Tour moest dragen. LeMond vertelde dat hij zijn wedstrijd op hem zou afstemmen. Hij zag op tegen de Pyreneeën en de Alpen: in de voorbije Giro d’Italia waren zijn klimcapaciteiten tot minder dan nul gereduceerd en hoewel hij zich nu in tweehonderd procent betere conditie voelde, had hij geen zin om zich in de bergen te pletter te rijden om de trui te verdedigen.

Bij zijn ploeg ADR dacht men daar totaal anders over. Nadat ze twee flessen champagne hadden leeggedronken – één voor de ritoverwinning, één voor de gele trui – vertelde José De Cauwer zijn renners dat ze koste wat het kost die trui zouden verdedigen. Niemand had er problemen mee. Johan Museeuw wilde zijn kansen op een ritzege graag opofferen, Johan Lammerts zou geen seconde van de zijde van LeMond wijken en Eddy Planckaert borg zijn ambities voor een tweede groene trui op.

Slechts één renner trok zich niets aan van die nieuwe rangorde: Janusz Kuum, inmiddels Noor, bleef gewoonweg zijn zin doen. Het leidde tot een kletterende ruzie met Eddy Planckaert: ‘Ik heb hem voor rotte vis verweten. Dat manneke dacht dat hij Eddy Merckx was, maar hij was een dikke nul. Ik zweer het je, indien hij geen poot had verzet om de trui van LeMond te verdedigen, dan had ik hem met klikken en klakken in de gracht gereden.’ Fons De Wolf was van mening dat Kuum niet uit de Sovjet-Unie was gevlucht: ‘Ze waren blij dat ze van hem verlost waren.’’

Janusz Kuum was een groot talent, uit Estland: ‘Maar ongelooflijk koppig en eigengereid,’ aldus José De Cauwer. ‘Hij was voortdurend met zijn sport bezig, wat op zich natuurlijk allerminst een bezwaar was, maar was een maniak in zoverre dat hij de grenzen van de redelijkheid vaak te buiten ging. Als hij ergens gelezen had dat een bepaalde voeding goed was voor renners, dan wilde hij niets anders meer eten dan dat, desnoods midden in de nacht. ‘Hij had ook zijn eigen denkbeelden over de versnellingen waarmee je een berg moest oprijden, al zat hij water en bloed te zweten, dan nog ging hij niet van zijn idee afwijken.’

‘Kortom, uit alles bleek dat zo’n eenzaat weinig bruikbaar was in een ploeg. Koechli zei me dat al toen hij van La Vie Claire naar ons overstapte, maar ik dacht dat ik genoeg mensenkennis had om hem een andere mentaliteit bij te brengen. En hoewel iedereen zegt dat ik daar met LeMond en Planckaert goed in geslaagd ben, moet ik toegeven dat ik bij Kuum totaal machteloos stond. Ik was blij dat Teka hem van ons wilde overnemen.’

Na een jaar was het voor Kuum ook afgelopen bij die Spaanse ploeg, hij kwam bij TVM terecht. Ook daar liep het verkeerd. Hij ging nog een tijdje in de Verenigde Staten fietsen, maar verdween roemloos terug naar Estland, waar hij in april 1999 op 32-jarige leeftijd overleed, vermoedelijk door zelfmoord.

Ja, met Kuum hadden ze bij ADR nog niet alles meegemaakt in die Tour van 1989.

Triomfeerden Fignon, LeMond en in zekere zin Delgado, na afloop van de tijdrit werden er aardig wat wonden gelikt. Het leverde zure gezichten op, zwijgzame renners en blikken vol ontgoocheling. De wedergeboorte van de Amerikaan viel samen met de ondergang van een paar favorieten, alleen Erik Breukink had de schade kunnen beperken tot twee minuten – De Cauwer overdreef een beetje toen hij het tegen Post had over een gat van meer dan tien minuten.

Vooral Steven Rooks had het erg te pakken: minutenlang hing hij als een vod over een dranghek en het duurde lang eer hij het harde verdict tot zich liet doordringen. ‘Zeven minuten,’ sprak hij vol ongeloof. ‘Tot dertig kilometer liep het nog redelijk. Ik had daar op twee tot drie minuten achterstand gerekend tegenover de specialisten. Dat leek zo uit te komen. Ik kreeg toen echter een inzinking, daarbovenop waren er nog de weersomstandigheden die slechter werden. In mijn kop ging het van kwaad tot erger. Wat een teleurstelling. Ik hoop nu op eerherstel in de cols. Duidelijk is dat ik hoogstens nog als een outsider voor de eindoverwinning kan worden beschouwd.’

Gert-Jan Theunisse was er niet veel beter aan toe, ook hij had last gehad van het weer: ‘Bij mijn opwarming ’s morgens was het nog windstil. Ik besloot dan ook om twee dichte wielen te gebruiken. Dat bleek een slechte keuze, want kort na de start stak de wind op. Het was alsof ik in een wankel bootje zat, voor iedere bocht moest ik afremmen en terugschakelen, op gevaar af te vallen. Recht op de trappers staan bleek ook al een hachelijke onderneming. Gelukkig had ik geen last meer van de ribben, anders was de schade helemaal niet te overzien geweest.’

Samen met de magere resultaten van Rooks en Theunisse was bij de PDM-ploeg ook nog Sean Kelly tegengevallen. Al na twintig kilometer zat hij kotsend op de fiets, niet direct iets wat een topprestatie in de hand werkte: hij werd dan ook 3lste. Bleef over, bij PDM, Raoul Alcalá: hij stond nu twaalfde en wist te vertellen dat de Tour nog maar net begonnen was – niet dat men iemand kon vinden die dacht dat hij een grote rol zou spelen.

Ook Charly Mottet genoot de twijfelachtige eer bij de geklopten te behoren. Lange tijdritten waren nochtans zijn specialiteit, maar nu was het toch maar povertjes met hem gesteld. ‘Een slechte dag, zonder meer,’ omschreef hij zijn prestatie. Eens te meer bleek dat hij op de echt cruciale momenten moest passen.

Na de tijdrit bleek ook dat de eerste Colombiaanse overwinning in de Tour zich nog niet aankondigde. Lucho Herrera kreeg ruim negen minuten aangesmeerd en mocht als uitgeteld worden beschouwd, het was nu wel duidelijk: de Tour was te zwaar voor de kleine klimmer. Ook Fabio Parra bereikte niet het gestelde doel: hij fietste nu al op acht minuten achterstand, maar beloofde die verloren tijd in te halen in de Pyreneeën. Mislukken kon niet, aan het begin van het seizoen had hij hulp gevraagd bij God, die moest hem voldoende kracht schenken.

Men twijfelde aan de haalbaarheid daarvan.

Dat LeMond de Tour zou winnen, men geloofde daar niet in. Ook over de kansen van Fignon bleef men sceptisch. De Fransman was net als LeMond terug uit een oord waarover een sportman enkel nachtmerries kon krijgen. Zijn uitmuntende prestatie in de proloog en de meesterlijke manier waarop hij zijn ploeg had geleid tijdens de ploegentijdrit, lieten weliswaar het beste hopen voor het vervolg van de Tour, maar hij had de afgelopen jaren al zo dikwijls een terugval gekend dat men voorzichtig was geworden met voorspellingen. Hoewel Fignon zelf beweerde dat zijn prestatie in de tijdrit het bewijs was van zijn goede conditie, bleven velen twijfelen aan zijn klimmerscapaciteiten – in de voorbije Giro d’Italia was hij in de bergritten regelmatig in de problemen gekomen.

Bleef over: Pedro Delgado.

Na al het rumoer in het openingsweekend, waarbij hij veel tijd had verloren, bleek hij volledig hersteld te zijn van de psychische schok die het hem moest hebben opgeleverd: zijn tweede plaats in de lange tijdrit was daarvan het bewijs. Hij had wel het nodige geluk gehad, dat dan weer wel: vanwege zijn lage klassering mocht hij vroeg starten. Er scheen nog een zonnetje, er was nauwelijks wind. Hij kon probleemloos twee dichte wielen gebruiken. Pas tien kilometer voor zijn aankomst stak de wind op en leek het erop dat slecht weer op komst was, waarvan de anderen meer last zouden hebben dan hij.

Hoe dan ook, Delgado stond weer boven aan alle lijstjes van hen die probeerden te voorspellen wie de Tour van 1989 zou winnen.

[/private]


HERMAN CHEVROLET


Eerder gepubliceerd in De Muur nummer 25, juni 2009. Het artikel is een fragment uit ‘8 sec. De Tour van 1989: het einde van de wielerromantiek’. Uitgeverij De Arbeiderspers.

De mooiste verhalen uit De MuurGratis e-pubDe mooiste verhalen uit De Muur14 muurverhalen van de beste wielerauteurs, gratis in je inbox Ontvang gratis e-pub →