SCHON WIJVEKEN OP LE MONT-SAINT-MICHEL

In de nabijheid van een adembenemende zeeberg vertelde de Vlaamse zanger/schrijver/tv-maker Ivan Heylen een wonderlijk maar waar verhaal over Eddy Planckaert.
De man had onmiskenbaar een clownslook. Kaal van boven, woeste krullenbos weelderig over beide oren. Op mijn blik van herkenning had hij spontaan teruggekeken en bevestigd dat hij het was. Ivan Heylen, de geestelijke vader van de Vlaamse oerhit De Wilde Boerndochtere uit 1973. Hij had met plezier ja gezegd op het voorstel na de Touretappe eens aan te schuiven bij het avondeten, ergens daar – op dat adembenemende stuk patisserie van steen en cement, verderop in zee: Le Mont-Saint-Michel.
Frankrijk had de Eiffeltoren en Versailles, maar dit wonderlijke bouwsel stond ook hoog op de ladder van ’s lands best bezochte toeristische attracties: zo’n 3,5 miljoen bezoekers per jaar.
Zin om op het leven te toosten?
Heylen: ‘Betaal mijn maal en ik vertel u een verhaal.’
Over Eddy Planckaert graag.
Heylen was het soort verteller die je wel een paar uur wilde reserveren.
[private]
De wielerwereld had de link Heylen-Planckaert drie maanden eerder al gelegd, ten tijde van Parijs-Roubaix, die ‘de Vlaamse speelvogel’ met twee millimeter verschil had gewonnen van Canadees Steve Bauer.
De Tour de France kwam die dag, woensdag 4 juli 1990, aan op een strekdam. Een dam aan weerskanten bestookt door de Atlantische Oceaan. Uit voorzorg had de chauffeur van de vuurrode Coca Colawagen, een hospitalitytruck met dakterras, ’s middags op vierhonderd meter van de finish geparkeerd. Toch een beetje bang voor het wassende water; bevreesd dat de zee zo snel zou opkomen dat hij zijn paradepaard niet bijtijds in veiligheid zou kunnen brengen.
Hij had verhálen gehoord, de waarschuwingsborden stonden er niet voor niets. In vier talen. Het getijdenverschil kon oplopen tot soms wel vijftien meter. Attention! Met daaronder zo’n getekend, druk gebarend om hulp schreeuwend mannetje. Help, ik verzuip!
Vierhonderd meter vóór de finish dus, in een overzichtelijke bocht. Wat nog tot grote misverstanden leidde. Normaal stond de colakermis zowat óp de streep, als baken voor een blind afsprintend peloton. Dit keer niet. En ja hoor, nogal wat renners bleken zich prompt te vergissen; ze kregen opeens een ultralange, té lange sprint voor de kiezen.
Verwarring en gevloek. Klote-Tour – elke dag weer een nieuwe verrassing. Ook in de vierde etappe van deze 77ste Tour. Het woei flink, vanuit zee – en: in het gedrang van de laatste kilometers gingen er weer een paar op hun plaat. De rit van 203 kilometer vanuit Nantes liep uit op een sprint van amper vijftig renners, de overeind gebleven eerste groep.
De perszaal huisde op de paardenracebaan van Pontorson, vijf kilometer de D976 op, het land in. Maar je kon ook kiezen voor een provisorische plek in een tent naast de strekdam. Het verhaal over de verwarrende slotsprint was uit de schrijfmachine gerateld, de kopij naar de meereizende telextikkers van de Franse PTT gegaan, handen vrij voor de hotelrit naar Dinan, uurtje rijden.
Tot daar dus opeens Ivan Heylen stond.
Ik kende zijn broer Martin, daar had ik al veel Tourlief en -leed mee gedeeld. Martin – een journalistieke creatieveling, die fraaie reportages schreef voor Humo; vooral die over de toiletjuffen langs de Belgische snelwegen waren me bijgebleven. Martin zou later een van de grondleggers worden van het tv-programma Man bijt Hond van de BRT, later VRT. In de Tour was hij meestal op zoek naar kleine intieme verhalen voor het thuisfront, mini-repo’s met een kenmerkende toon van verwondering en verbazing. Goed gezelschap.
Maar dit was zijn broer, Ivan Heylen.
Aan zijn vlotte instemming het diner gezamenlijk te genieten, voelde ik dat de avond nog lang zou gaan duren.
Ik vertelde Ivan dat dit niet mijn eerste keer was op Le Mont-Saint-Michel en dat ik aan mijn première geen al te beste herinnering had overgehouden. Ik was tijdens een vakantie in een hotelletje aan het begin van de strekdam neergestreken, wilde een douche pakken, maar uit elke kraan druppelde bruin water. Roest in de leidingen. De madame haalde haar schouders op. Boos en zonder te betalen verlieten mijn vrouw en ik het hotel. Ja kom, betalen voor een halfuur!
Vlak voor Pontorson dwongen drie gendarmes me te stoppen. Mee naar het bureau, de arrestantenkamer in, het dringende advies een schriftelijk verweer te schrijven. Vier uur later stond ik weer buiten. Nooit meer iets van gehoord, maar Le Mont-Saint-Michel viel met een grote boog van mijn bucketlist. Daar verlangde ik dus écht naar terug. Alleen, de wegen van de Tour zijn ongewis en leiden je naar alles.
Zoals op de vierde julidag van 1990.
Ivan Heylen bleek de Tour te volgen voor Panorama/Post, een Vlaams tijdschrift. Hij deed dat op een manier die afweek van die van de doorsnee krantenjournalist: onorthodox en bij voorkeur over onlogische paden. Hij verplaatste zich in een gitzwarte Chevrolet, vijfdeurs, gerookte ruiten. In de laadruimte achterin had hij met slaapzakken en dekens een bed gebouwd. Zijn nestjes voor de nacht stonden meestal op een stille plek, middenin de natuur.
Hij wees op zijn mini-mobilhome, daar beneden naast de dam, op een Atlantische uiterwaard van zand die tweemaal per etmaal onder water liep. Hij bezwoer dat hij er nog wel een paar uur zou kunnen staan, tijd om te gaan eten. Toch?
De avond kon mij niet gek genoeg verlopen. Ivan Heylen mocht al zijn geheimen prijsgeven. En Le Mont-Saint-Michel ook.
Le Mont-Saint-Michel – ik had er flink wat over gelezen en keek nog eens goed naar die raadselachtige oprisping uit zee, die ik de vorige keer, met dank aan de gendarmerie, niet had kunnen betreden. Naar die massieve bol van verzanding in de baai van Saint-Michel, die in de achtste eeuw was ontstaan na een vloedgolf in het jaar 709. Er was een abdij gebouwd, er waren restaurants gekomen, er woonden 43 mensen permanent, eb en vloed dirigeerden het leven. De strekdam en andere waterwerken boden uiteindelijk soelaas, maar natte voeten dreigden bij elke storm. De legende wilde dat het water soms in galop de baai kwam binnenstromen. De werkelijkheid was minder bruut; zes kilometer per uur was de hoogste snelheid ooit gemeten.
Le Mont-Saint-Michel was een wonder, vanuit de verte zo goed als van dichtbij. De aartsengel Michaël zou er al drie keer zijn verschenen. Een luchtspiegeling, of echt? Dat laatste. De zeeberg stond niet voor niets op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
Ivan Heylen liet zijn keuze vallen op het restaurant voor de poort: La Mère Poulard, een etablissement met 27 kamers en een fameuze reputatie sinds 1888. Heylen wees goedkeurend naar het menu d’hommard, zeven gangen kreeft.
We zetten een eerste stap op de tegelvloer en de ritmesectie van de keukenbrigade joeg het eierbeslag al door de koperen pannen voor de wereldberoemde omelet-met-kreeftpuntjes, gegaard op open haardvuur. Het klassieke voorschoot en de grappige kanten mutsjes van de bediening deden de rest.
Daar was het maal, Ivan – vertel je verhaal!
Het begon in de Parijs-Roubaix van dat voorjaar. Journalisten lezen zich de ogen stuk. In 1990 nog niet digitaal, maar simpel van papier. Dat betekende iedere dag en overal kranten inslaan en tijdschriften. Zoals ook was gebeurd tijdens de rit naar Roubaix. In de Belgische Panorama stond een opzienbarend verhaal over Eddy Planckaert, geschreven door Ivan Heylen, goed bevriend met de Planckaerts, een boek op zijn naam, Het Geslacht Planckaert, met hoofdrollen voor Eddy, diens broers Walter en Jo, en moeder Gusta.
Tijdens het schrijven had Heylen een zwak voor Eddy gekregen. Ze hadden roulette gespeeld, geld gewonnen en verloren. (Heylen: ‘Ik ken iemand die heeft een huis aan de roulettetafel overhouden. Of liever: een huisje; toen hij begon woonde hij in een kasteel…’) Ze hadden samen stevige muziek gemaakt, Heylen op gitaar, Eddy op drums, er was een plaat opgenomen.
Eddy koerste al elf jaar bij de profs. Hij had zich de laatste winter door allerlei oorzaken wat minder goed in zijn vel gevoeld. Moe, lusteloos, niet gretig meer, te veel afleiding. Zijn beste jaren zaten erop, zo leek het. In 1988 nog winnaar van de groene trui, twee ritzeges in de Tour, een Ronde van Vlaanderen op de erelijst, maar de sprint, zijn grootste wapen, ging hem steeds minder goed af. Hij was het coureursleven beu, zeker toen ook hij financieel in de maling bleek te zijn genomen door de baas van zijn toenmalige ADR-ploeg, François Lambert. Hij was niet de enige die geld te goed had, maar dat bracht geen troost.
Planckaert stond al op het punt te gaan boeren toen hij op de valreep aan een spijtoptantencontractje geraakte bij zijn vroegere werkgever Peter Post. Bij Panasonic moest Planckaert het intern opnemen tegen de gereputeerde sprinter Jean-Paul van Poppel en de coming-Duitser Olaf Ludwig. Het leek een onmogelijke opgave.
De Wilde Boerndochtere was een lucratieve hitmachine gebleken voor Heylen, met soms drie optredens in Nederland op één dag. Maar hij wilde ook zónder gitaar een bijzondere storyteller zijn, voor de bladen. Verhalen opschrijven en doorgeven. In zijn zoektocht naar onderwerpen was hij gestuit op een privékliniek in Zwitserland, waar de rijken der aarde gezondheidskuren ondergingen op basis van extracten van ongeboren lammeren.
Namen? Paus Pius XII, generaal De Gaulle, Grace Jones, Larry ‘JR’ Hagman, Yannick Noah, ook Frank Sinatra werd genoemd. De kuur was ooit ontwikkeld door een Zwitserse arts, dokter Niehans. Het extract werd verkregen door drachtige bergschapen te aborteren. De foetus werd in repen gesneden, opgelost in een vloeistof, de emulsie werd gecentrifugeerd en het heldere deel van de bezinking werd gebruikt voor injecties. Vier keer twee inspuitingen; kosten 10.000 Zwitserse francs, 13.500 gulden, 6000 euro.
Sinds 1930 waren er al zestigduizend mensen succesvol geholpen in de Prairie Clinique nabij Montreux. Het doel was de inzakkende levenslust bij de mens te stimuleren. Volgens het verhaal van Heylen was het resultaat opzienbarend: ‘Politici werden actiever, zakenlui rustiger, oude bruidegoms virieler, bejaarde minnaressen mooier.’ Ze konden het leven weer aan.
Heylen was rond 1990 in Vlaanderen de Tom Waes van die jaren: gefascineerd door uitdagingen en die zo mogelijk zelf ondergaan. Meestal op papier, soms op tv. Heylen kreeg een gratis behandeling met het lammerenextract aangeboden. Maar hij bedankte voor de eer. Hij wist wel een ándere kandidaat: Eddy Planckaert, een topwielrenner die een opkikker goed kon gebruiken. Planckaert stemde ermee in en medio januari 1990 toog hij naar La Prairie. Zijn voorjaar zou schitterend zijn: ritzeges in de Bicicleta Vasca, de Tirreno, Asturië én Parijs-Roubaix.
Kreeftcocktail, -omelet en -soepje naar binnen gegleden, tijd voor de nuance. En de vragen: was het niet gevaarlijk, was het geen doping?
Ivan Heylen schudde het hoofd. ‘De timing van de publicatie van het verhaal was fenomenaal. Kort vóór Parijs-Roubaix, die Eddy won. Het werd een rollercoaster. Het verhaal kwam op ons terug als een boemerang. Iedereen vond er wel iets van. De snelste in de Hel op ongeboren lammeren! Maar er is veel onzin over geschreven. Vooral gebaseerd op afgunst en luiheid. Geen journalist is op tegenonderzoek uitgegaan. De meningen waren al geslepen.’
Heylen verdedigde zijn vriend. ‘Eddy is vóór de behandeling, net als alle anderen, grondig medisch onderzocht om elk risico uit te sluiten. Zo’n kliniek heeft geen zin in dooien. Doping? De wielerbond was geïnformeerd en zei dat het géén doping kon zijn, want het stond niet op de lijst. Het was alleen weggegooid geld, zeiden ze erbij, want je ging er niet harder van rijden. Nee. Maar Eddy recupereerde wel sneller.’
De Nederlandse oud-wereldkampioen schaatsen Harm Kuipers, destijds hooggeleerd inspanningsfysioloog, toonde zich heel wat gereserveerder. Kuipers raadde het iedere sporter af gebruik te maken van deze celtherapie: ‘In Nederland is het verboden, in Duitsland zijn er al vijftig gevallen bekend van sterfte.’ Hij zei ‘meerdere renners te kennen die zich ook met levende cellen hebben laten inspuiten en van wie nu niets meer over was. Het is gevaarlijk en gewoon pure geldklopperij.’
Heylen zuchtte. Of ik de reactie van Peter Post had vernomen? Ja. Een zéér opmerkelijke. Post had gezegd dat hij van het bestaan van de therapie afwist, dat hij zelf ‘af en toe ook wel eens iets deed op dat vlak’, dat hij ‘het geweldig vond’, dat hij zich ‘er een stuk gelukkiger door voelde’. Maar, dekte hij zich ook in: toen Planckaert de kuur onderging ‘was hij nog niet bij de ploeg’, bovendien was ‘een ploegleider niet verantwoordelijk voor de persoonlijke verzorging van een renner’.
De scharen van de verse oceaankreeft waren ontdaan van het postelastiek, gekliefd in twee helften loerde de hommard de verteller en mij aan. De derde man in de ‘kreeftkring’, een collega, was inmiddels afgehaakt. Wij moesten nog aan de finale beginnen, waar híj al met een pizza margarita had volstaan.
Heylen: ‘Weet je, Eddy was elk voorjaar wel een paar keer ziek. Een renner in topvorm is kwetsbaar. Na de kuur is hij niet één keer meer verkouden geweest. Dus… Toen iemand schreef dat hij nog maximaal zes jaar te leven had, met dat spul in zijn lijf, heeft Eddy meteen een fles champagne opengetrokken. Die kon maar beter ontkurkt, eer het te laat was.’
Het liep tegen elven. Ik begon me toch een beetje zorgen te maken over Ivans auto. Dat wassende water, moest zijn bed op vier wielen niet…?
Hij wuifde het weg en vertelde verder. Hoe hij vroeger altijd een carrière als chemicus had geambieerd, maar dat het avontuur hem toch oneindig veel meer trok. En hoe hij er met zijn controversiële manier van tv maken herhaaldelijk in slaagde de boel op stang te jagen.
Hij was 39 en wilde boksen tegen Belgisch kampioen Freddy De Kerpel. Hij trainde zestien kilo van zijn lichaamsgewicht af. Maar toen de camera’s draaiden en de gong voor de eerste ronde al werd opgepoetst, vaardigde de Belgische bond een boksverbod uit.
Heylen had voor de BRT-tv ook een serie gemaakt getiteld Op zoek naar…. In dit geval de aflevering … naar vlees. Hij volgde het varken Viktor van de trog tot het broodje ham. De aflevering werd ingezonden voor de Gouden Roos van Montreux. ‘Heel Zwitserland sprak er schande van. Terwijl rundvlees in Zwitserland zó duur was, dat er alleen maar varkenslappen op de menukaart stonden.’
De avond was gevallen, de laatste flinter kreeft was op recycling gegaan, de flessen waren leeg. We sloegen elkaar op de schouders. We daalden ‘Le Mont’ af, Heylen zei dat ik zijn boek over de Planckaert-dynastie meekreeg, even naar de auto. Ik liep automatisch naar de rechterkant van de strekdam, keek omlaag – de zee. Geen zand meer te bekennen. Noch een auto. Achter me hoorde ik een bulderende lach. Maar…?
Heylen was naar links gelopen en wees. Dáár…! Toen hij even van tafel was om de struiken water te geven, had hij zijn prototype-SUV snel van de vloedlijn verplaatst naar het droge binnenstrand. Kwestie van aanvoelen.
Ik kreeg zijn boek mee. Zijn exclusieve kunstenaarspet, gekocht in Centre Pompidou, kon hij me niet geven. Die was verschalkt door Jan Raas, ‘meer Vlaming dan Ollander, óók geen haar van boven, alleen nog opzij’.
Heylen ging de nacht in. Ik startte mijn auto en ging op zoek naar Dinan, zestig kilometer landinwaarts. De politie van Pontorson moest eens weten; dit keer reed ik allerminst op bruin water.
Deze zomer komt de Tour voor de derde maal naar Le Mont-Saint-Michel. Na de etappe van 1990 finishte er in 2013 een tijdrit over 33 kilometer, gemaakt voor Chris Froome, met een uitstekende Bauke Mollema, die in het algemeen tussenklassement naar de derde plaats reikte. Sweet dreams.
Dit keer beleeft Mont-Saint-Michel het feest van het Grand Départ. Na de kastelen van Yorkshire en de grachten van Utrecht opnieuw een sprookjesachtig decor voor een meerdaags toeristische voltreffer. Geen vrees meer voor natte voeten: de dammen zijn geslagen, de getijden geruststellend in toom. Klaar voor het officiële startsein van Tour 2016, met een rit naar Utah Beach.
O ja, de uitslag van de etappe in 1990 nog: Johan Museeuw won. Museeuw, die zich nooit zou inlaten met celtherapie, die meer ophad met ‘halve broden’ en ‘wespen’. Eddy Planckaert kwam in 1990 als 115de binnen, in de derde groep, op 28 seconden. Een week later gaf hij op, daags voor de Alpen; zijn zesde opgave in zeven Tours.
Na 1990 zou Planckaert niet meer terugkeren in het peloton. Hij had er genoeg van. Hij begon een houtbedrijf in Litouwen, maar ging failliet. Zijn familie runt nu een Bed & Breakfast in de Ardennen. Zelf schuift hij met regelmaat aan als VRT-analist voor de voorjaarsklassiekers en als anekdotist bij RTL4, in Tour du Jour.
Ivan Heylen zit tegenwoordig hoog en droog op een berg op een Canarisch eiland, La Gomera. In 2014 verscheen zijn autobiografie De berg zegt. Soms hoor je nog zijn Wilde Boeredochtere voorbij komen op de radio. ‘Hee schon wijveken, ge wit da’k a gere zie.’
Ik moet dan altijd even terugdenken aan die avond op Le Mont-Saint-Michel, Tour de France 1990.
[/private]
P E T E R O U W E R K E R K
Uit: Wielertijdschrift De Muur, editie 53



