Verhaal

Every picture tells a story (4) // Hennie Kuiper

B
BramRedefined23 juni 2017 · 31 min lezen
Every picture tells a story (4) // Hennie Kuiper
Hennie Kuiper demareert weg in Milano-Sanremo, foto Cor Vos ©

Waar Hennie Kuiper weleens schijtziek van wordt


Corvos 00000185 093
Hennie Kuiper Demareert Weg In Milano-Sanremo, Foto Cor Vos ©

Hennie Kuiper krabbelde overeind en raapte zijn Rossin Ghibli van het wegdek. Daar stond hij dan, niet ver van Albenga, een kustplaats aan de Golf van Genua, met twee kromme wielen, en in de verte verdween het peloton. Nog even en dan zouden ook de achtervolgende renners die net daarvoor nog naast hem op het asfalt hadden gelegen, niet meer te zien zijn.

Het was een lullige valpartij geweest. Bij de tweede bevoorrading van de dag was het dringen geblazen, en de ervaren Kuiper – 36 inmiddels – had besloten uit voorzorg zijn riempjes los te maken. Precies op tijd, want vijfhonderd meter verder kwakte er net voor hem een heel pak renners tegen de stenen. Kuiper remde bijtijds, zette rustig zijn voet aan de grond, stond even stil en werd toen alsnog aangereden door Wladimiro Panizza.

Goddorie, die nerveuze Italianen ook altijd. Die ochtend was er in Milaan – nog voor de start – ook al een stel renners gevallen. Ze waren van de stress blijven steken in de tramrails en domweg omgekukeld. Wat een spanning hing er in de lucht. Natuurlijk, het was in de laars van Europa dé zaterdag in maart, de officiële opening van het wielerseizoen – de Omloop Het Volk van de Belgen was maar kinderspel – en met een zege in de bedevaart naar de bloemenkust kon elke Italiaan zich vandaag in één klap onsterfelijk maken.

Milaan-Sanremo telde, ook in 1985, bijna driehonderd kilometer en er waren er nog ruim zestig te rijden. Elke renner wist dat het op deze lentedag traditioneel een kwestie van wachten was, wachten tot de Poggio in zicht kwam. Dat hadden ze wel geleerd van Eddy Merckx, de zevenvoudig winnaar, en alle anderen die daar, op slechts enkele kilometers voor de finish, traditiegetrouw hun slag hadden geslagen.

Hennie Kuiper wist dat in elk geval wel. Hij had het er gisteren nog uitgebreid over gehad met Roger De Vlaeminck, winnaar in 1973, 1978 en 1979 en nu pr-man bij Kuipers nieuwe ploeg Verandalux – voor al uw veranda’s en pergola’s.

[private]

Ploegmakker Teun van Vliet, die al een half jaartje langer voor de bescheiden formatie van Roger Swerts reed, had geen weet van de valpartij waar Kuiper bij betrokken was en keek voorin het peloton eens rustig om zich heen. Daar reden Phil Anderson, Sean Kelly en, iets verderop, Eric Vanderaerden en Moreno Argentin. Grote namen waren het, maar Van Vliet – 22 en nog geen jaar prof – was niet onder de indruk. Ik kan ze allemaal hebben, dacht hij, en dat durfde hij ook best te zeggen met een microfoon onder zijn snufferd. Nee, onzeker en verlegen kon je hem niet noemen, de zoon van een transportondernemer uit Maasland. Hij had aanbiedingen van de twee Nederlandse topploegen Panasonic en Kwantum naast zich neergelegd, omdat hij geen zin had zich te schikken.

Teun van Vliet zag niks in een langzame weg naar de top. Hij wilde het hier en nu en had lak aan reputaties en hiërarchie. Als hij vond dat zijn oudere ploeggenoten bij Verandalux hun werk niet goed deden, dan vloekte hij ze gewoon stijf. En al binnen een paar maanden als prof had Van Vliet enig recht van spreken na een derde plaats in de Ronde van Piemonte, een dag leider in de Ronde van België én een derde plaats achter Bernard Hinault en Ludo Peeters in de Ronde van Lombardije. Door die successen durfde Johan Dries, de eigenaar van Verandalux, het wel aan flink in de bus te blazen en de broers Adri en Jan van Houwelingen én Hennie Kuiper te contracteren.

Het duurde lang voordat Hennie Kuiper weer op zijn fiets zat. Mecanicien Jos Verschuren had hem in het tumult over het hoofd gezien en was met twee nieuwe wielen naar Jan Bogaert gerend, Kuipers Belgische ploegmaat die iets verderop stond. ‘En ik dan, Sjokke’, had de olympisch en wereldkampioen uiteindelijk geroepen. Kuiper had niet in z’n handen staan klappen, zoals twee jaar daarvoor als eenzame koploper in Parijs-Roubaix, toen hij gegijzeld werd door een kapot achterwiel. Maar enige spanning was er wel in zijn lijf geslopen: ook alle auto’s van de 32 deelnemende ploegen en die van de officials waren allang gepasseerd en uit het zicht verdwenen, toen Kuiper eindelijk twee andere wielen had.

Er was die dag al een heel bataljon renners afgestapt en ook na deze valpartij gaven veel coureurs er de brui aan. Maar Kuiper niet. Ondanks de enorme achterstand op het uitgedunde peloton wilde hij van geen opgeven weten. Normaal al niet, maar zeker niet op een dag als vandaag waarop hij zich zo vreselijk sterk voelde. Hij greep zijn fiets, liet zich door Verschuren op gang duwen en zette de achtervolging in. Het verdiende niet de schoonheidsprijs zoals Kuiper reed – volgens Fedor den Hertog zat Kuipertje ‘als een drol’ op zijn fiets – maar hard ging het wel.

Al de hele dag was Kuiper blij verrast door de macht in zijn benen. ‘Ik ga een korte prijs rijden’, had hij zelfs, geheel tegen zijn ingetogen aard in, onderweg tegen een mecanicien geroepen. Hij had zich weliswaar goed voorbereid op de langste klassieker, maar het was altijd maar afwachten hoe zoiets op de dag van de wedstrijd zou uitpakken. Of het inderdaad verstandig was geweest om de Tirreno-Adriatico uit te rijden, die drie dagen geleden was geëindigd. Of dat het met het oog op Milaan-Sanremo beter was geweest om het voorbeeld van Moreno Argentin, Beppe Saronni en nog een heel pak renners te volgen, en ook af te stappen.

Het was namelijk beestenweer geweest in de rittenkoers van de Tyrreense naar de Adriatische Zee, dwars door het heuvelachtige landschap van centraal Italië. Met hoeveel lagen wol en plastic de renners hun lijven ook omwikkelden, tegen de regen, ijzel, hagel, sneeuwstormen en de extreme kou had het bitter weinig geholpen. Hennie Kuiper had voortdurend moeten lossen op de klimmetjes, maar steeds vocht hij zich terug. Om extra kracht op te bouwen had hij in de afsluitende rit zelfs constant het zwaarste verzet rondgetrapt, ‘de benen kapotrijden’ noemde Kuiper dat. Met het oog op Milaan-Sanremo, ‘D-day’, had hij zichzelf veel pijn gedaan. Doodop en steenkoud was hij na afloop met koerskleren en al meteen onder de warme douche gestapt.

De twee dagen die volgden, bracht Kuiper voornamelijk in bed door. ‘Motte gij niet trainen?’ vroeg ploegleider Swerts steeds. Rust roest, vond de Belg, maar Kuiper was niet te vermurwen. Hij was al ruim dertien jaar prof, hij wist verdomd goed wat hij deed. Kuiper was klaar voor Milaan-Sanremo. Met Luik-Bastenaken-Luik was dat de klassieker van de Grote Vijf die hij nog niet had gewonnen. Maar ook nooit zóu winnen volgens de kenners. De Italiaanse wielerjournalisten wisten zeker dat een landgenoot zou zegevieren: als Francesco Moser of Beppe Saronni niet won, dan werd het Guido Bontempi. Voor alle anderen was Eric Vanderaerden van de ploeg-Post de topfavoriet. Men was het er in elk geval wel over eens dat de Primavera absoluut geen koers was voor een renner als Kuiper, een stoemper, een kasseienvreter en een doordouwer.

Kuiper zelf schatte zijn kansen wat hoger in, zeker toen hij op de ochtend van Milaan-Sanremo de gordijnen opzij had geschoven en zag dat de weersomstandigheden nog altijd barbaars waren. De Primavera werd een romantische koers genoemd, een koers vol dromen, en verlangen naar de zomer, naar slenteren langs de blauwe Middellandse Zee, vrijen op het strand en ijsjes eten bij de oude fontein op de Via Roma, maar van dat alles was zaterdag 16 maart 1985 geen sprake. Het was bitterkoud, de regen viel met bakken uit de hemel en het stormde. Als de harde wind niet van richting zou veranderen, dan hadden de renners hem de hele dag vol op de kop. De flyers, die traditiegetrouw in Milaan-Sanremo de meeste kans maakten, gingen het vandaag extra zwaar krijgen.

Kuiper glimlachte toen hij dacht aan al die renners die op hetzelfde moment waarschijnlijk zwaar gedemotiveerd door hun hotelkamerraam naar de lucht stonden te staren. Het kon wel eens een mooie dag worden, dacht hij en liep weg van het raam om zich in de eetzaal van het enorme rennerspakhuis – hotel Leonardo da Vinci – vol te proppen met eieren, vlees en borden spaghetti.

Tussen de dik ingepakte renners op het binnenplein van het middeleeuwse Castello in het hart van Milaan – met hun wollen truien, jassen, regenjacks, warme handschoenen, schaatsmutsen en berenmutsen leken het michelinmannetjes – had die ochtend ook een lange, blonde Nederlander gestaan. Hij droeg slechts een korte broek, een shirt en twee armstukken. Peter van der Knoop – een neoprof van 28 in dienst van de kleine Nederlandse ploeg Nikon-Elro-Van Schilt met Lomme Driessens als ploegleider – was ervan uitgegaan dat het in het zuiden altijd mooi weer was. ‘Het is zo verschrikkelijk koud,’ zei hij bij de start tegen Peter Pieters van het Spaanse zor, ‘ik ga straks meteen aanvallen, anders vries ik nog vast aan een putdeksel.’

De Haarlemmer, die heel lang heel hard kon fietsen en wars was van koerstactiek, hield woord en piepte er na veertig kilometer tussenuit. Alleen de kleine Spanjaard Angel José Sarrapio van de Teka-ploeg – een ex-bokser en net zo’n stoemper als Van der Knoop – sloot aan en samen beukte het onooglijke duo urenlang tegen de storm in. 

Toen in de verte de Capo Berta opdoemde, reden de twee moedige vreemdelingen nog steeds op kop – ze zouden uiteindelijk 210 kilometer soleren – maar van hun maximale voorsprong van 21 minuten was niet veel meer over. Anderhalf uur eerder had ploegleider Lomme Driessens Van der Knoop al gesommeerd zijn aanval te staken – naar verluidt omdat hij in een overmoedige bui had beloofd dat zijn renners bij winst een Ferrari zouden krijgen, net als Roger De Vlaeminck in 1973. Maar Van der Knoop ramde gewoon door. Hij had zich toch verdomme niet al die kilometers het snot voor de ogen gefietst om zich zonder slag of stoot te laten inrekenen? En trouwens, je wist het maar nooit.

Peter van der Knoop was niet naar Milaan gekomen om tussen de wielen mee te rijden, zoals honderd anderen. Nu was hij eindelijk prof en dan zou hij zich zo lang mogelijk laten zien ook. Dat bleek een verstandige beslissing, want de sponsor gooide aan het einde van het seizoen de handdoek, Van der Knoops professionele avontuur was na één jaar al weer voorbij. Aan de bar van stamcafé Van Egmond in Haarlem had hij nog vaak zijn verhaal over die doldrieste solo in Milaan-Sanremo willen vertellen, maar ook dat mocht niet zo zijn. Peter van der Knoop, die net zo mateloos kon drinken als hardrijden op een fiets, stierf op 43-jarige leeftijd aan een hartinfarct.

Op de Capo Berta kreeg Teun van Vliet als een van de eersten de twee vluchters in de smiezen. Het was maar een kort klimmetje en de wedstrijd zou er nog niet worden beslist, maar het was wel een uitgelezen mogelijkheid om te zien hoe de tegenstanders erbij zaten. Van Vliet had al een hele tijd geen ploeggenoot gezien – Leo Wellens zou achteraan in het peloton binnenkomen, Jos Jacobs en Jan van Houwelingen op ruime achterstand – maar het maakte hem niet zoveel uit. Hij voelde zich ook na ruim 250 kilometer in dat hondenweer nog ijzersterk. Anders dan Hennie Kuiper had hij het in de Tirreno-Adriatico rustig aangedaan, ‘slechts meegereden’, en hij was toch in de top-20 gefinisht. Teun van Vliet schoof nog wat verder naar voren, want als de wedstrijd ging ontbranden, wilde hij erbij zijn. Hij wrong zich in de voorste linie tussen de Panasonics, die na de samensmelting uitstraalden dat ze niemand meer zouden laten ontsnappen.

Hennie Kuiper had inmiddels de staart van het peloton bereikt. Alleen. ‘We reden in die tijd natuurlijk nog zonder oortjes,’ vertelde Roger Swerts, die na een carrière van bijna dertig seizoenen als ploegleider nu al vier jaar ‘op pensioen’ was, ‘anders had ik natuurlijk jongens laten wachten. Hennie Kuiper was tenslotte onze eerste kopman. Ik heb de hele dag weinig kunnen doen, Milaan-Sanremo is een heel moeilijk te managen koers, zeker zonder communicatie.’

Er waren nog wel slachtoffers van de valpartij geweest die bij de kleine man uit Denekamp hadden aangepikt, maar ze waren een voor een uit zijn wiel geblazen en teruggewaaid naar de bezemwagen. Het regende dan weliswaar al een tijdje niet meer en langs de Middellandse Zeekust was het ook een stuk minder koud dan eerder die dag in de Povlakte, waar zelfs nog sneeuw lag, maar nog altijd joeg de storm vuilnisbakken voor zich uit, rukte takken van de palmbomen langs de boulevards en probeerde uit alle macht eenzame fietsers omver te blazen.

Kuiper had het allemaal met ‘de kop tussen de kabels’ getrotseerd en was in 25 kilometer anderhalf tot twee minuten op het peloton ingelopen. Hij had af en toe zelfs even met bewondering naar de Golf van Genua gekeken, de woest schuimende zee links van hem. Het gaf de boerenzoon een apart gevoel in zijn lijf, alsof zijn bloed ineens ook wat wilder door de aderen stroomde.

Terwijl Kuiper in de buik van het peloton op adem kwam, was er tijdens de beklimming en afdaling van de Capo Berta voorin een spervuur van aanvallen. Ludo Peeters probeerde het, en ook Acacio Da Silva, Pol Verschuere, Mario Beccia en Jean-Marie Wampers, maar de meeste moeite had de ploeg van Eric Vanderaerden, die alles neutraliseerde, met Fons De Wolf. De winnaar van drie edities geleden ontsnapte twee keer. Eerst vlak voor en daarna tijdens de beklimming van de Cipressa – de voorlaatste helling, die in 1982 in het parkoers was opgenomen, net als de Poggio in 1960, om de wedstrijd harder te maken en massasprints te voorkomen. Met de tong op het stuur greep Ludo De Keulenaer – de meest actieve knecht van Vanderaerden – ook zijn landgenoot De Wolf tweemaal terug. De Keulenaer keek vernietigend naar zijn Panasonic-collega’s. Hij was er wel een beetje klaar mee. De volgende uitbraak moesten zij maar tenietdoen.

Er zou nog één aanval volgen, de beslissende.

Terwijl de Belgen elkaar voorin geweldig dwarszaten, zag Kuiper tijdens de beklimming van de Cipressa in een flits José-Luis Navarro voorbijkomen. Kuiper herkende de Spanjaard nog van de laatste Parijs-Nice, waar hij met zijn ploegmaten van zor grote indruk had gemaakt. Kuiper twijfelde geen moment en haakte aan. Hij schoof mee naar voren. ‘Ik wist: dat is mijn man’, zei Kuiper ruim een kwart eeuw later. ‘Als ik goed was, had ik zulke details wel goed in het snotje.’ De Spanjaard reed inderdaad nog net zo hard tegen de storm in als in de Tirreno-Adriatico, waar hij zondag de derde etappe had gewonnen en in het eindklassement als vijfde was geëindigd. Dat was twee minuten vóór Kuiper en anderhalve minuut achter winnaar Joop Zoetemelk.

Met zijn 38 jaar had Zoetemelk iedereen verbaasd, inclusief zichzelf. En het inspireerde Kuiper ook, die zege van zijn generatiegenoot, die zelfs nog twee jaar ouder was dan hij. Kuiper zou dit wielerseizoen ook wel eens even laten zien dat hij er nog was. Dat het belachelijk was geweest dat bondscoach Piet Libregts hem – de wereldkampioen van 1975 – eind vorig jaar niet had meegenomen naar het wk in Barcelona. En dat het grote nonsens was wat er in de kranten was gesuggereerd, dat hij weg moest bij Kwantum Hallen-Yoko, waar hij vorig jaar ploegmakker was van Zoetemelk. Dat hij afgeschreven zou zijn.

Hij was zélf weggegaan bij de ploeg van Jan Gisbers. Hij voelde zich verre van senang in de oorlogssfeer die er heerste tussen Kwantum, met renner Jan Raas als de baas op de apenrots en met Peter Post als de machtige man bij Panasonic. Dat was niks voor Kuiper. Die gedijde veel beter in kleine, gezellige ploegen als Verandalux en Aernoudt of bij een grote ploeg als Peugeot, waar wel respect en leiding was. En dan te bedenken dat Kuiper de aanleiding had gevormd voor het ontstaan van de Kwantum-ploeg. Kijkend naar Kuipers memorabele overwinning in Parijs-Roubaix in 1983 riep Joop Steenbergen, de eigenaar van de Kwantum-keten, naar de televisie: ‘Dat ga ik doen, een wielerploeg sponsoren. Dat is pas publiciteit.’

Aan dat alles dacht Hennie Kuiper niet toen hij halfweg tussen de Cipressa en de Poggio ineens vanuit het midden van het peloton van zestig renners de linkerkant opzocht en gas gaf. Silvano Ricco, een Italiaan uit het piepkleine ploegje Dromedario, die naast Kuiper had gereden, dook onmiddellijk in het wiel van de Nederlander. Het tweetal schoof rap naar voren. Niemand reageerde, ook Ludo De Keulenaer niet, die nog steeds het peloton aanvoerde. De Belg keek even naar links toen Kuiper en Ricco hem passeerden, toen naar rechts en naar achteren. Zijn ogen zochten naar ploeggenoten als Henk Lubberding, Walter Planckaert en Phil Anderson, maar die waren in geen velden of wegen te bekennen. Aan het wiel van de Belg reden twee mannen van Kwantum, maar ook die tilden hun kont niet uit het zadel. En toen vijftien seconden later ook Patrick Versluys van de Hitachi-ploeg vertrok, bleven ze opnieuw zitten, net als De Keulenaer.

Teun van Vliet reageerde wél op de uitval van Versluys en haakte onmiddellijk aan. Het gat naar Kuiper en Ricco, die nu kop over kop reden, was een meter of veertig, maar de Belg reed het toch in driekwart minuut dicht. Vanzelfsprekend volgde Van Vliet slechts.

In de Nederlandse maandagkranten werd gesuggereerd dat de aanval van Kuiper op twaalf kilometer van de finish een vooropgezet plan was, uitgedokterd met Roger De Vlaeminck, een ervaringsdeskundige. Dat demarreren tussen de twee laatste hellingen in geen enkel wielerhandboek voorkwam en dat ze daarmee iedereen zouden kunnen verrassen.

‘Schijtziek word ik van al die lulverhalen over die Milaan-Sanremo’, zei Hennie Kuiper eind 2011 in een wielercafé in Brabant. ‘Zo was het helemaal niet. Het was gewoon puur instinct. Terug op die brede rechte weg naar Arma di Taggia, waar het zo stormde, demarreerde er niemand, dus toen ging ik maar.’

Als voorste van het viertal draaide Hennie Kuiper nog steeds de grote molen rond, maar de voorsprong groeide amper. Het bleef een seconde of vijf, een meter of dertig, veertig. Pas toen Teun van Vliet zich op kop nestelde – die in vergelijking met zijn veertien jaar oudere ploegmaat een rustig dagje achter de rug had – liep de voorsprong snel op. Dat zag de commentator van dienst ook: ‘Van Vliet rijdt hard, echt hard. Laat die kleine Teun niet alleen gaan, want die is krachtig.’ In amper een halve minuut verdubbelde de nieuwbakken prof het verschil met het jagende peloton.

Twee Nederlanders van een kleine Belgische ploeg alleen vooruit, dat zinde Panasonic-kopman Eric Vanderaerden allerminst. De man die drie weken later in apocalyptische weersomstandigheden de Ronde van Vlaanderen zou winnen, spoorde zijn ploegmaten aan en vloekte en tierde tegen de concurrentie. Of Sean Kelly en Francesco Moser, godnondeju, eindelijk eens uit zijn wiel kwamen en óók wat gingen doen. Het hielp niks. De vier voorop raakten steeds verder weg. En al snel werden het er drie. Op het moment dat het peloton op vijftien seconden gereden was – met die harde wind was dat nog slechts een meter of honderd – werd het gesleur van de twee Nederlanders Patrick Versluys te veel. De Belg zou uiteindelijk ver achter het peloton finishen.

Tijdens deze 76ste Milaan-Sanremo – die in 1907 in het leven was geroepen ter promotie van de mondaine badplaats aan de Italiaanse Rivièra – werd de koers voor het eerst in zijn bestaan gefilmd vanuit een helikopter. Tv-commentator Mart Smeets vond het maar aanstellerij en verwachtte niet dat de nuchtere Hollanders en Vlamingen op die manier de Amstel Gold Race en de Ronde van Vlaanderen in beeld zouden brengen, maar het was zo wel goed te zien dat Teun van Vliet verschrikkelijk hard fietste. Elke keer als hij zijn aflossing deed, brak het trio bijna in drieën. De Nederlandse kranten citeerden Hennie Kuiper in hun maandageditie: ‘Ik heb tegen Teun geroepen dat hij kalm aan moest doen, anders had hij ons allemaal zoek getrapt.’ Jaren later bleek het volgens Kuiper toch wat genuanceerder te liggen. ‘Ik reed net zo hard hoor, zeker op het vlakke. En Ricco draaide ook gewoon mee.’

Feit is dat Hennie Kuiper – met een voorsprong van een half minuutje – als eerste de Poggio opdraaide en er in zijn typische, schokschouderende stijl een flinke klap op gaf. Hij had de koers al in 1973 voor het eerst gereden en wist als geen ander dat je hier niet moest aarzelen of achteromkijken. Ook al noemden men het ‘slechts een pukkeltje in een pokdalig landschap’ en ‘een veredeld viaduct’, op de weg naar het dorpje Poggio di Sanremo – amper vier kilometer lang en slingerend van 20 naar 162 meter hoogte – werd traditioneel het beslissende verschil gemaakt. ‘Als dat bergje halverwege het parcours had gelegen, zou iedereen erom lachen’, zei Eddy Merckx. Maar het moest worden beklommen met bijna driehonderd kilometer in de benen, daarom voelde het aan als de Mont Ventoux.

‘Van Vliet maakt een beste indruk, een zeer beste indruk’, klonk het in de Nederlandse huiskamers toen de jonge Westlander zijn ploegmaat Kuiper in een bocht binnendoor passeerde. Hennie Kuiper had tot een derde van de klim – de langzaam steiler wordende, smalle weg die vanaf zee langs de bloemenkassen omhoog kronkelde – voortdurend op kop gereden, Ricco had zijn achterwiel niet verlaten en vanuit laatste positie had Van Vliet regelmatig het achterveld gemonsterd. Af en toe had hij wel wat gezien, maar Van Vliet kon niet inschatten hoe groot hun voorsprong was. Dit is toch de Poggio, dacht hij, de grote mannen zullen er zo wel aankomen. Hij besloot niet op ze te wachten en zette zich op kop, met aan weerszijden van de weg het glas van de kassen. Hij plantte zijn handen bovenop het stuur en gaf gas.

Aan de staart van het groepje liet Ricco al direct een gat vallen. Kuiper kon met hangen en wurgen, en met de handen onderin de beugels, nog een half minuutje volgen, maar zakte toen ook naar achteren. Kijkend naar die beelden werd er gesuggereerd dat het een slimmigheidje van de nestor was, om zo zijn ploegmaatje weg te laten rijden. Maar Kuiper en Van Vliet waren achteraf eensgezind in hun analyse: het tempo lag simpelweg te hoog voor de oudste van de twee. Door alle inspanningen van die dag waren Kuipers benen volgelopen. Langzaam zag hij het wapperende jack, dat uit de achterzak van Van Vliets koerstrui stak, steeds kleiner worden. Kuiper had zich er eerder al over verbaasd dat Teuntje het nog bij zich droeg. In deze fase van de koers gooiden renners alle ballast van zich af. Roger De Vlaeminck voelde zelfs een suikerklontje nog zitten, alles was hem dan te veel.

Teun van Vliet vond het een mooi jackie en dacht er niet over om het weg te gooien, daar was hij veel te zuinig voor. Hij kon het zelf houden of hij kon het verpatsen, maar hij liet het hier zeker niet achter. Nederlands grootste wielertalent hield van mooie dingen én was tuk op geld. Hij ontpopte zich al op jonge leeftijd tot een rashandelaar. Als de vrachtwagens van zijn vaders bedrijf ’s avonds in het donker stonden geparkeerd, sloop Teun de cabines in en pikte de seksblaadjes. Die verkocht hij op school voor een gulden per stuk. Hij was toen twaalf. Later deed de jonge Van Vliet in vuurwerk, kerstmutsen en Harley Davidsons. Het maakte hem niet veel uit, als het maar wat opleverde. ‘Het geld ligt op straat’, zei Van Vliet altijd. ‘Je moet alleen wel de moeite nemen om te bukken.’

Na zijn eerste Milaan-Sanremo in 1973 was Hennie Kuiper ook over de finish gekomen met een koerstrui vol met lege bidons. Niet om ze zelf te houden of om te verkopen, Kuiper wist gewoon niet dat je die weg mocht gooien.

Op het eerste gezicht waren de twee compleet verschillende types – Kuiper, de schuchtere, en Van Vliet, het lefgozertje – maar in bepaalde opzichten leken ze ook op elkaar. Gedreven, ambitieus, niet te beroerd om te werken en geneigd tot aanvallen. Iedereen, inclusief Kuiper, had zich verbaasd over die jongeling die er, amper een maand prof, in de Ronde van Zwitserland van 1984 elke dag vanaf de start was ingevlogen. Alleen om het peloton te zieken, dat gelijk aan de bak moest, reed hij zich tien kilometer helemaal het schompes. Zij zouden hém straks in de bergen pijn doen, nu was hij aan de beurt.

Het was een type coureur om gek op te zijn, een heel goede voor de sport en voor de ploeg, vond Hennie Kuiper. Maar hier op de flanken van de Poggio ging het broekie ‘zo hard tekeer’, dat het hem pijn deed. De inspanningen van de dag werden hem even te veel, de diesel uit Denekamp moest een tandje terugschakelen en zag nu ook Ricco over zich heenkomen. Met gekromde rug, de mond wijd open en trekkend aan zijn stuur, lukte het de Italiaan nog net om in het wiel van Van Vliet te komen, die af en toe soepeltjes uit het zadel kwam en zijn macht toonde.

Door de krachtsexplosie van Van Vliet – ‘ik demarreerde niet echt, ik ging gewoon hard naar boven’ – was de voorsprong op het peloton inmiddels gegroeid tot veertig seconden. Maar de koploper, met Ricco voor dood in zijn wiel, had er geen weet van. Hij had de blik naar voren gericht.

Ploegmaat Kuiper, die inmiddels weer in zijn ‘steady state’ gekomen was, vond het geen goede beslissing van Van Vliet om zo vroeg op de Poggio de aanval te kiezen. Dat zou hem nog kunnen opbreken. Hij had moeten wachten tot de zee niet meer te zien was, zoals grote winnaars als Merckx, Fignon en Bugno hadden gedaan.

Af en toe keek Kuiper over zijn schouder naar beneden. Tot zijn vreugde zag hij dat er nog een politiemotor voor het peloton reed. Dat betekende dat de voorsprong meer dan een halve minuut was en dat hij nog een kans had om derde te worden. Hij schakelde weer bij en duwde krachtig op de pedalen.

Verder naar boven ging het nu, langs de kassen en de grote bassins die langs de weg stonden, en waarin het water door de storm hevig klotste. Het was vanuit de helikopter een prachtig gezicht. Net als het gevecht tussen de drie partijen die nog een rol speelden in de koers. Door de scherpe haarspeldbochten in de weg naar boven was zowel Van Vliet, Ricco, achtervolger Kuiper als het peloton in één blik te vangen. Kuiper, die duidelijk zijn tweede adem had gevonden en niet van plan leek volledig te capituleren, reed op een seconde of vijf, de grote groep daar een halve minuut achter. Duidelijk was ook te zien hoe hoekig de twee voorop door de bochten gingen en hoe gemakkelijk Kuiper dat deed, steeds de goede lijn pakkend. Hij was hier duidelijk vaker naar boven gereden.

Even daarna, op het moment dat Van Vliet het steilste stuk van de klim achter de rug had en met Ricco in zijn wiel een bocht rondde, zat er een knip in de uitzending op de Nederlandse buis. Het volgende shot toonde Van Vliet en Ricco aan de voet van de Poggio, net voor het cruciale moment in de koers. Hét moment waarover wielerliefhebbers en betrokkenen nog lang zouden napraten. Gelukkig bleef de Italiaanse zender Rai Uno de hoofdrolspelers wel volgen gedurende het vals plat naar het dorpje Poggio en de afdaling naar Sanremo en toonde zeven ontbrekende, belangrijke minuten die veel duidelijk maakten.

Er werd na afloop gesproken over Van Vliets aarzeling – dat hij niet vol had doorgereden om op Kuiper te wachten – dat hij, om zich te sparen, Ricco in de afdaling veel op kop liet rijden, en dat Ricco daarvoor als een oud wijf in tweede positie alleen maar had kunnen volgen. Een kwart eeuw na de bijzondere klassieker zei Van Vliet nog dat hij tot bijna onderaan de Poggio in Sanremo geen idee had hoe groot de achterstand van Kuiper was. De beelden logenstraften al die beweringen.

Silvano Ricco en Teun van Vliet reden langs rommelige muurtjes en door piepkleine buurtschappen, waar vrouwen met hoofddoekjes stonden te klappen. De Nederlander ging vaak uit het zadel en nam de langste aflossingen voor zijn rekening, maar ook Ricco zette zich geregeld op kop. Op rechte stukken weg keken ze af en toe om, vooral Teun van Vliet, en dan was Hennie Kuiper, die gevolgd werd door twee auto’s, goed te zien. Zijn achterstand liep in het laatste rechte stuk naar het gehucht Poggio op naar tien seconden, maar hij had de motor met camera die bij het leidende duo reed, steeds goed in het oog. Het peloton volgde Kuiper op iets minder dan twintig seconden.

Hennie Kuiper stond bekend als een duivelse daler, en dat bleek even later toen hij voorbij het dorp in achtervolging op de twee met doodsverachting naar beneden dook. Al in de tweede bocht had hij het verschil gehalveerd. Kuiper liet zich er gewoon invallen en durfde meer dan het duo voor hem op zijn stuurmanskunst én de tegenwind te vertrouwen. ‘Als ik goed was, kon ik geweldig dalen. En, dat had ik van Merckx geleerd, ik had die afdaling goed bestudeerd. Ik wist goed wat er komen ging.’

Een minuut en twee bochten later had Kuiper alweer twee tellen goed gemaakt. Hij reed drie seconden achter Van Vliet, hij kon diens klapperende jack bijna aanraken – dat inmiddels zo ver uit Teuns achterzak stak dat het als een parachute begon te werken. Een kwestie van een paar honderd meter leek het dat Kuiper de twee zou achterhalen, maar hij hield in het restant van de afdaling – nog twee kilometer en vier bochten – het verschil voortdurend rond de drie seconden. Hennie Kuiper leek te wachten.

Veel renners hadden schrik in de afzink van de Poggio, zelfs de winnaars. Roger De Vlaeminck dacht af en toe ‘ik ben eraan, ik ga verongelukken’, en Sean Kelly raadde iedereen aan op die punten in de afdaling, waar je achter de lage muurtjes slechts de zee in de diepte ziet liggen, ‘niet aan vrouw en kinderen te denken, dan ben je verloren’.

Teun van Vliet zag zichzelf ook als een goede daler, maar liet op weg naar Sanremo het bochtenwerk vooral over aan Silvano Ricco. De Italiaan stuurde zeven van de acht bochten als eerste in. Van Vliet nam de leiding steeds over op de stukken ertussen. Daar trapte hij hard door. Dat moest ook wel, want het peloton dat onder aanvoering van waaghalzen Urs Freuler, Stefan Mutter, Frédéric Vichot, Sean Kelly en Francesco Moser razendsnel daalde, liep snel in op de drie vooraan. In bocht vijf was de achterstand op Kuiper nog maar twaalf seconden.

Nederlandse tv-kijkers zagen de beelden van de zinderende achtervolging pas weer na de laatste scherpe bocht.

Silvano Ricco waaierde er als eerste uit, met Van Vliet op decimeters van zijn achterband. Het ging hard naar een flauwe bocht, die de renners op de lange, brede Via Giuseppe Mazzini zou brengen. Het was nog maar twee kilometer naar het finishdoek. De cameraman op de motor, die een paar meter achter Van Vliet reed, produceerde wat schokkerige beelden die vooral de witte helm van zijn chauffeur lieten zien, toen plots als een duiveltje uit een doosje vanachter die helm Hennie Kuiper opdook. Hij passeerde de motor links.

Kuiper trapte een heel zware versnelling en had duidelijk meer snelheid dan de twee vlak voor hem. Drie tellen later had Kuiper het achterwiel van zijn ploegmaat al bereikt, precies op de plek waar de vangrail eindigde en twee wegen zich samenvoegden. ‘Met z’n drieën zijn we, Kuiper is erbij’, sprak de commentator, en meteen waren die woorden al geschiedenis.

Kuiper had lang genoeg gewacht, en hoewel het binnendoor korter was en dus logischer, zwenkte hij zijn fiets naar links om Van Vliet buitenom te passeren. Op dat moment gluurde Ricco over zijn linkerschouder en keek Kuiper recht in het gezicht. Hij gooide zijn fiets ook naar links en greep onmiddellijk naar de commandeur op zijn frame. Kuiper en Van Vliet volgden de beweging van de Italiaan naar het midden van de weg, en op het moment dat Kuiper links naast zijn ploegmaat kwam, bewoog Van Vliet, zonder op of om te kijken, zijn rechterarm van achteren naar voren.

‘Neem maar over’, leek het gebaar te zeggen, en duidelijk was dat Van Vliet Kuiper aan de andere kant verwachtte.

Op het moment dat Ricco klaar was met het gehannes met zijn versnelling – het duurde bijna drie seconden – had Kuiper al een voorsprong van drie fietslengtes. Ricco kromde zijn rug, keek naar zijn frame, en trapte uit alle macht, maar toen hij vijf tellen later weer opkeek, had Kuiper al een gat van ruim twintig meter geslagen. Van Vliet keek niet op of om en hield het wiel van Ricco. Hij wist onmiddellijk dat zijn eigen winstkansen verkeken waren. Hij had nog wel met Kuiper meegekund, maar ja, hij kon toch moeilijk een ploegmaat terughalen. Kuiper ging winnen, dat was duidelijk. Als hij zo’n voorsprong had, liet die ouwe niemand meer terugkomen.

Dan maar tweede, dacht Teun, want hoewel hij geen idee had of Ricco een beetje kon sprinten, had hij er de laatste acht kilometer geen moment aan getwijfeld dat hij die Italiaan in de spurt zou kloppen. Heel pijnlijk vond Van Vliet het op dat moment niet. Hij was iets meer dan een half jaar beroepsrenner, en hij werd gewoon tweede in een grote klassieker.

Als er één ding was dat Hennie Kuiper goed kon, dan was het wegrijden en gewoon hard doortrappen. Zo was hij na een solo van veertig kilometer in 1972 olympisch kampioen geworden, zo kwam hij alleen aan in Yvoir bij het wk van 1975 en zo had hij ook zijn drie grote klassiekers – Vlaanderen, Lombardije, Parijs-Roubaix – gewonnen.

En ook deze dag was er niemand meer die Kuipertje ging achterhalen. Op het zwaarste verzet trapte hij snel een gat van een kleine tien seconden en hield dat vast tot het eind. Het was iets voor half vijf en de zon scheen zowaar in Sanremo toen hij na drie keer achterstevoren op zijn fiets te hebben gezeten – net als in 1975 toen hij wereldkampioen werd – in zijn handen klappend van geluk over de streep gleed. Hennie Kuiper was, na Arie den Hartog in 1965 en Jan Raas in 1977, de derde Nederlandse winnaar van Milaan-Sanremo. Maar hij was bovenal de eerste Hollander die vier van de vijf grote wielermonumenten had gewonnen. Dat was hij 26 jaar later nog altijd.

Teun van Vliet had zich een paar honderd meter eerder met een korte aanzet van Ricco ontdaan en finishte breed lachend en met de armen in de lucht acht seconden na Kuiper. Ricco kreeg dezelfde tijd. Eric Vanderaerden, als eerste van het peloton, volgde op drie seconden.

De kleine ploeg van Verandalux was euforisch: een en twee in de eerste grote klassieker van het jaar, wie had dat durven dromen? Maar lang duurde die vreugde niet. Hennie Kuiper had het in 2011 nog over een geweldig feest toen de ploeg was teruggekeerd in Milaan. ‘De ellende begon pas de volgende dag.’

Maar ploegleider Roger Swerts herinnerde zich dat al voor die tijd de eerste haarscheurtjes in de feestvreugde zichtbaar waren. ‘Teun heeft al voor het avondeten met Nederland gebeld en daar is hem verteld dat hij geflikt is door Kuiper.’ Hij was toch de sterkste die dag? Híj had moeten winnen, niet Kuiper, werd hem gezegd. Dat telefoongesprek moet dan plaats hebben gevonden nadat Van Vliet met de pers had gesproken. ‘Ik baal natuurlijk stevig,’ tekende Het Parool zijn reactie op, ‘maar ik gun het Hennie van harte.’

Ook in andere kranten uitte Van Vliet zich in gelijke bewoordingen. Dat het mooi was voor de ploeg en dat zijn tijd nog wel zou komen. Volgens Kuiper zou Teun ook nog tegen hem hebben gezegd dat ‘als ik nooit meer een grote koers win, ik het vandaag ook niet waard was geweest om Milaan-Sanremo te winnen.’ Hij vond het een bijzondere uitspraak voor een jongen van 22.

‘Ik heb inderdaad gebeld met familie en vrienden’, vertelde Teun van Vliet in zijn huis in België, op minder dan honderd meter van de Nederlandse grens, ‘en die zeiden allemaal dat Kuiper mij een kunstje had geflikt. Ja, en toen ging ik het zelf ook met andere ogen bekijken.’ Die visie was in 25 jaar niet veranderd. ‘Ik voelde me de sterkste en ik was de sterkste. Hennie had mij gewoon moeten laten winnen. Hoe? Door een hoog tempo te draaien. Dat bedoelde ik met dat gebaar, dan had ik het afgemaakt.’

Roger de Vlaeminck zette tegen journalisten een andere analyse uiteen. Volgens hem had Van Vliet twee cruciale fouten gemaakt. ‘Wanneer hij op de Poggio had doorgezet, was hij zo bij die twee vandaan gereden. Nu schrok hij ervan dat hij Kuiper er zomaar vanaf had gereden, twijfelde, waardoor de Italiaan gespaard bleef.’ En De Vlaeminck vond het ook onverstandig dat Van Vliet zich spaarde in de afdaling door Ricco voorop te laten rijden. Nu moest hij steeds afremmen in de bochten. ‘Wanneer hij zelf als eerste omlaag gaat, is hij eerder beneden, en zit Ricco dan nog in zijn buurt, dan kan hij hem er altijd nog afsprinten.’

Teun van Vliet besloot Hennie Kuiper die avond dan maar om geld te vragen voor zijn inspanningen: 7500 gulden. ‘Drie maandsalarissen leek me wel een goede vergoeding.’ Roger Swerts was er faliekant op tegen toen hij ervan hoorde. ‘Dat had ik nog nooit meegemaakt, en dat kan ook niet, afrekenen binnen een ploeg.’ Alle renners inclusief Van Vliet en Kuiper deelden mee in de winstpremie, Kuiper zag er vanaf. ‘Nee, natuurlijk heb ik Teun niet vergoed’, zei Kuiper. ‘De sponsor betaalde ons om voor de ploeg te rijden, zo simpel is dat.’ Hij zou zelf ook nooit om geld van een ploeggenoot hebben gevraagd.

Na dat weekend stonden er in de kranten citaten van Hennie Kuiper waarin hij uitlegde wat zijn plan was geweest in de laatste twee kilometer. Dat hij ‘blijf zitten’ zou hebben geroepen, en dat Teun dat verkeerd had begrepen. Die had zijn benen niet stil moeten houden, maar moeten aanhaken, dan zou Kuiper hem naar de eindstreep hebben gereden.

Grote nonsens is dat, vond Kuiper in Brabant. Niet van dat strijdplan, maar wel van dat roepen. ‘Nee, dat ging echt niet met die snelheid, maar ik heb wel naar mijn achterwiel gewezen, van: kom in mijn wiel.’ Kuiper was naar eigen zeggen nog steeds verbaasd dat hij, toen hij na 300, 400 meter naar links ging en omkeek, niemand achter zich trof. ‘Toen heb ik weer bijgeschakeld en ben ik volle bak naar huis gereden.’ Kuiper was het een beetje zat om zich altijd te moeten verdedigen voor die overwinning in Italië. ‘Dat is het hele verhaal van die Milaan-Sanremo, en meer is er niet van.’

De beelden, voor de zoveelste keer bekeken in slow motion, vertellen niettemin een ander verhaal. In de eerste dertig seconden na zijn aanval hield de camera Hennie Kuiper voortdurend in beeld. Al die tijd – omgerekend toch zo’n 400, 500 meter – bleven Kuipers handen stijf onderin de beugels en keek hij ook op geen enkel moment om.

Roger Swerts onderschreef de analyse van de opnames. ‘Ik denk dat Hennie heel goed voelde dat Teun beter was, en dat was ook zo, en dat hij daarom voor zijn enige kans is gegaan.’ Het was uiteraard zijn goed recht, vond Swerts, die verschrikkelijk blij was voor de ploeg en voor Kuiper. ‘Ik had in die situatie precies hetzelfde gedaan. Je moet er toch niet aan denken dat die jongens Ricco meenemen naar de streep en dat hij ze daar klopt. Dat gevaar zit er altijd in.’

Swerts had Van Vliet de overwinning die dag ook gegund – ‘Teun bulkte van het talent, het verbaasde me niet dat hij in de kopgroep zat’ – maar tactisch had de ervaren Kuiper het goed gedaan: hij won tenslotte. ‘Wielrennen is niet alleen hard fietsen, het is ook je kop goed gebruiken, en dat kon Hennie. Hij was een van de slimste renners die ik heb gekend.’

‘Ja, zo was het’, besloot Teun van Vliet. ‘Ik was die dag de sterkste, Hennie de slimste.’


Met dank aan: Hennie Kuiper, Teun van Vliet, Roger Swerts, Marcel Goedhart, Jan Luitzen, Bert Wagendorp en Peter Ouwerkerk.

Bronnen: nrc Handelsblad, Trouw, De Telegraaf, de Volkskrant, Algemeen Dagblad, Nieuwsblad van het Noorden, Het Parool, Wielerrevue, De Muur.

Literatuur: Guido Bindels – Teun van Vliet, Drank, vrouwen, de koers en de dood; Dominique Elshout – Hennie Kuiper, Alleen vooruit; Ron Couwenhoven – Wielerklassiekers;  Eddy Soetaert en Stefan Van Laere – De jonge veteranen; Wielerjaarboek ’85-’86.

[/private]


W I E P  I D Z E N G A


Uit: Wielertijdschrift De Muur, editie 35

De mooiste verhalen uit De MuurGratis e-pubDe mooiste verhalen uit De Muur14 muurverhalen van de beste wielerauteurs, gratis in je inbox Ontvang gratis e-pub →